Previous Verse
Next Verse

Shloka 89

राज्याभिषेक-विभागः

Distribution of Sovereignties / Appointments of Cosmic Lords

अनावृष्ट्या हते लोके व्यग्रे शस्ते सुरैः सह / वसिष्ठस्तपसा धीमाञ्जीवयामास वै प्रजाः

anāvṛṣṭyā hate loke vyagre śaste suraiḥ saha / vasiṣṭhastapasā dhīmāñjīvayāmāsa vai prajāḥ

جب بے بارشی سے دنیا ہلاک ہونے لگی اور دیوتاؤں سمیت سب بے قرار ہو گئے، تب دانا وشیِشٹھ نے اپنے تپسیا کے بل سے رعایا کو پھر سے زندگی بخشی۔

anāvṛṣṭyāby drought / due to lack of rain
anāvṛṣṭyā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootanāvṛṣṭi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)
hatewhen (it was) afflicted/struck
hate:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Roothan (धातु) → hata (कृदन्त/PPP)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular); ‘loke’ इत्यस्य विशेषणम्
lokein the world
loke:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
vyagredistressed, agitated
vyagre:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootvyagra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular); ‘loke’ इत्यस्य विशेषणम्
śastebeing afflicted/harassed
śaste:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootśas (धातु) → śasta (कृदन्त/PPP)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular); ‘loke’ इत्यस्य विशेषणम्
suraiḥby the gods
suraiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootsura (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural)
sahatogether with
saha:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formअव्यय; सह-योगे (particle of accompaniment)
vasiṣṭhaḥVasiṣṭha
vasiṣṭhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvasiṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
tapasāby austerity
tapasā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)
dhīmānwise
dhīmān:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdhīmat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); ‘vasiṣṭhaḥ’ इत्यस्य विशेषणम्
jīvayāmāsarevived / caused to live
jīvayāmāsa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootjīv (धातु) + ṇic (णिच् causative) → jīvaya + āsa (periphrastic perfect)
Formलिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपद (Parasmaipada), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); णिजन्त (Causative)
vaiindeed
vai:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
prajāḥthe creatures/subjects
prajāḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural)