Shloka 101
Viṣṇu-māhātmya-varṇana & Vamśa-prasaṅga
Genealogical Continuation
Devanagari script
कृतार्थः सो ऽपि योगात्मा योगमाश्रित्य च प्रभुः / अदृश्यः सर्वभूतानां कालाकाक्षी चरत्युत
Transliteration
kṛtārthaḥ so 'pi yogātmā yogamāśritya ca prabhuḥ / adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ kālākākṣī caratyuta
Translation
وہ یوگ آتما پرَبھو یوگ کا سہارا لے کر کِرتارتھ ہوا؛ سب بھوتوں سے اَدِرش رہ کر، کال کی گھڑی کی تاک میں گردش کرتا ہے۔
Word by Word
कृतार्थःfulfilled, having achieved purpose
कृतार्थः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootकृतार्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (adjectival)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
अपिalso, even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थ (also/even)
योगात्माone whose nature is yoga; yogic-souled
योगात्मा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयोग + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (योगस्य आत्मा)
योगम्yoga, discipline
योगम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
आश्रित्यhaving resorted to
आश्रित्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/gerundial)
TypeVerb
Rootआ-श्रि (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having resorted to’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
प्रभुःlord, master
प्रभुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अदृश्यःinvisible
अदृश्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootअदृश्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण
सर्वभूतानाम्of all beings
सर्वभूतानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसर्व + भूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; ‘all beings’
कालाकाक्षीawaiting the (proper) time
कालाकाक्षी:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootकाल + आकाक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष (काले आकाक्षी = time-waiting/expectant of time)
चरतिmoves, wanders, acts
चरति:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
उतand also, indeed
उत:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/विशेषणार्थ (and also/indeed)