Shloka 47
Jayantī–Kāvyā (Śukra) Saṃvāda: Varadāna and the Ten-Year Concealment
Devanagari script
सूत उवाच ज्ञात्वा काव्यो यथातत्त्वं कारुण्येन महीयसा / एवं शुक्रो ऽनुनीतः संस्ततः कोपं न्यवर्त्तयत्
Transliteration
sūta uvāca jñātvā kāvyo yathātattvaṃ kāruṇyena mahīyasā / evaṃ śukro 'nunītaḥ saṃstataḥ kopaṃ nyavarttayat
Translation
سوت نے کہا—کاویہ (شکراچاریہ) نے حقیقتِ تَتْو کو جان کر عظیم کرُونا سے؛ یوں منائے اور ستائے جانے پر شکر نے اپنا غضب واپس لے لیا۔
Word by Word
सूतःSūta
सूतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Verbal action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
Kriya (क्रिया/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-भाव (Gerund/Absolutive), पूर्वकालिक क्रिया
काव्यःKāvya (Śukra)
काव्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial relation)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (adverb: 'as, according to')
तत्त्वम्the truth, reality
तत्त्वम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd) (क्रियाविशेषणवत्), एकवचन
कारुण्येनwith compassion
कारुण्येन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootकारुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
महीयसाgreater, very great
महीयसा:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहीयस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; तुलनात्मक (Comparative)
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb: 'thus')
शुक्रःŚukra
शुक्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अनुनीतःhaving been appeased
अनुनीतः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअनु-नी (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
संस्ततःhaving been praised
संस्ततः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम्-स्तु (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कोपम्anger
कोपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकोप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
न्यवर्त्तयत्turned back, restrained
न्यवर्त्तयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-√वृत्/वर्त् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद; causative sense (णिच्) implied by form: 'caused to turn back'