Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 50
Vṛṣṇivaṃśa–Anukīrtana (Enumeration of the Vṛṣṇi Lineage) — Questions on Viṣṇu’s Human Descent
Devanagari script
पित्तमग्निः स्मृतो ह्येतदग्नीषोमात्मकं जगत् / एवं प्रवर्त्तिते गर्भे वृत्ते कर्कन्धुसंनिभे
Transliteration
pittamagniḥ smṛto hyetadagnīṣomātmakaṃ jagat / evaṃ pravarttite garbhe vṛtte karkandhusaṃnibhe
Translation
پِتّ کو آگ کہا گیا ہے؛ یہ جگت اگنی اور سوم کی سرشت والا ہے۔ یوں گربھ بڑھتا ہے اور کَرکَندھو (بیر) کی مانند گول ہوتا ہے۔
Word by Word
पित्तम्pitta
पित्तम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
अग्निःfire
अग्निः:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण/Apposition)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्मृतःis said to be
स्मृतः:
Kriyā (क्रिया/Predicative participle)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘said/remembered as’
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
एतत्this
एतत्:
Karta (कर्ता/Subject; of implied ‘(अस्ति)’)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
अग्नि-ईषोम-आत्मकम्of the nature of Agni and Soma
अग्नि-ईषोम-आत्मकम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier of जगत्)
TypeAdjective
Rootअग्नि (प्रातिपदिक) + सोम (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (द्वन्द्व-पूर्वपद ‘अग्नि-सोम’ + आत्मक = ‘having the nature of Agni and Soma’)
जगत्the world
जगत्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus)
प्रवर्तितेwhen set in motion/when proceeding
प्रवर्तिते:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative absolute)
TypeVerb
Rootप्र-√वृत्/वर्त् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP) सप्तमी एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; सति-सप्तमी (locative absolute): ‘when (it is) set in motion/occurred’
गर्भेin the embryo/womb
गर्भे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
वृत्तेwhen formed/rounded
वृत्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative absolute)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP) सप्तमी एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; सति-सप्तमी: ‘when (it is) rounded/formed’
कर्कन्धु-संनिभेresembling a jujube (karkandhu)
कर्कन्धु-संनिभे:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier of गर्भे/वृत्ते in locative absolute)
TypeAdjective
Rootकर्कन्धु (प्रातिपदिक) + संनिभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (उपमान-सम्बन्ध: ‘कर्कन्धु-सदृशे’ = resembling jujube)