Next Verse

Shloka 1

Vṛṣṇivaṃśa–Anukīrtana (Enumeration of the Vṛṣṇi Lineage) — Questions on Viṣṇu’s Human Descent

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपदे वृष्णिवंशानुकीर्त्तनं नामैकसप्ततितमो ऽध्यायः // ७१// सूत उवाच मनुष्यप्रकृतीन्देवान्कीर्त्यमानान्निबोधत / संकर्षणो वासुदेवः प्रद्युम्नः सांब एव च

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapade vṛṣṇivaṃśānukīrttanaṃ nāmaikasaptatitamo 'dhyāyaḥ // 71// sūta uvāca manuṣyaprakṛtīndevānkīrtyamānānnibodhata / saṃkarṣaṇo vāsudevaḥ pradyumnaḥ sāṃba eva ca

یوں شری برہمانڈ مہاپُران کے درمیانی حصے میں، وایو کے بیان کردہ ‘ورِشنی وَنش آنُکیرتن’ نامی اکہترویں ادھیائے۔ سوت نے کہا—ان دیوتاؤں کا کیرتن سنو جو انسانی طبیعت رکھتے ہیں: سنکرشن، واسودیو، پردیومن اور سامب۔

इतिthus
इति:
Prakarana-suchaka (प्रकरणसूचक)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-निपात (quotative particle)
श्री-ब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहā (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
वायु-प्रोक्तेspoken by Vāyu
वायु-प्रोक्ते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + √वच् (धातु)
Formतत्पुरुष-समास (वायुनाऽ प्रोक्तम्); कृदन्त (क्त/PPP) ‘प्रोक्त’; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (विशेष्य ‘महापुराणे’)
मध्यम-भागेin the middle section
मध्यम-भागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्यम (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
तृतीयthird
तृतीय:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formक्रमवाचक-विशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (विशेष्य ‘अध्यायः’/पदं)
उपोद्घात-पदेin the introductory section
उपोद्घात-पदे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्घात (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
वृष्णि-वंश-अनुकीर्तनम्the recounting of the Vrishni lineage
वृष्णि-वंश-अनुकीर्तनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवृष्णि (प्रातिपदिक) + वंश (प्रातिपदिक) + अनुकीर्तन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (वृष्णीनां वंशस्य अनुकीर्तनम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नामnamed
नाम:
Nama-karaka (नामनिर्देशक)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय/निपात)
Formनाम-निपात (particle meaning ‘called/named’)
एक-सप्तति-तमःseventy-first
एक-सप्तति-तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक) + सप्तति (प्रातिपदिक) + तम (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (एकसप्ततिः=71) + तम-प्रत्यय (ordinal); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (विशेष्य ‘अध्यायः’)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सूतःSūta
सूतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
मनुष्य-प्रकृतीन्having human nature
मनुष्य-प्रकृतीन्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक) + प्रकृति (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (मनुष्यस्य प्रकृतिः येषाम्); पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (विशेष्य ‘देवान्’)
देवान्the gods
देवान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
कीर्त्यमानान्being praised/being recounted
कीर्त्यमानान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√कीर्त् (धातु)
Formकृदन्त (शानच्/वर्तमान-कर्तरि-प्रयोगे passive sense) ‘कीर्त्यमान’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (विशेष्य ‘देवान्’)
निबोधतunderstand/learn
निबोधत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + √बुध् (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन
संकर्षणःSaṃkarṣaṇa
संकर्षणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंकर्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वासुदेवःVāsudeva
वासुदेवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवासुदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रद्युम्नःPradyumna
प्रद्युम्नः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रद्युम्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
साम्बःSāmba
साम्बः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसाम्ब (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed/just
एव:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (particle of emphasis)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)