Shloka 55
Yadu-vaṃśa and the Haihaya Line: From Yadu to Kārtavīrya Arjuna
Devanagari script
प्रभावेण महाराजः प्रजास्ताः पर्यपालयत् / न तस्य वित्तनाशः स्यान्नष्टं प्रतिलभेच्च सः
Transliteration
prabhāveṇa mahārājaḥ prajāstāḥ paryapālayat / na tasya vittanāśaḥ syānnaṣṭaṃ pratilabhecca saḥ
Translation
اپنے جلال و اثر سے اس مہاراج نے رعایا کی پرورش و نگہبانی کی۔ اس کا مال نہ ضائع ہوتا تھا، اور کھویا ہوا بھی وہ پھر پا لیتا تھا۔
Word by Word
प्रभावेणby (his) power
प्रभावेण:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootप्रभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन
महाराजःthe great king
महाराजः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमहा + राजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः—कर्मधारय (महान् राजा)
प्रजाःthe subjects/people
प्रजाः:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन
ताःthose
ताः:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन; सर्वनाम; विशेषणम् (refers to प्रजाः)
पर्यपालयत्protected, governed
पर्यपालयत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootपरि + पाल् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
वित्तनाशःloss of wealth
वित्तनाशः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवित्त + नाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (वित्तस्य नाशः)
स्यात्would be/should occur
स्यात्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
नष्टम्what was lost
नष्टम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootनश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle used substantively); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
प्रतिलभेत्would regain
प्रतिलभेत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootप्रति + लभ् (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम