Shloka 32
Yadu-vaṃśa and the Haihaya Line: From Yadu to Kārtavīrya Arjuna
Devanagari script
चकार क्षोभयन्राजा दोःसहस्रेण सागरम् / देवासुरपरिक्षिप्तं क्षीरोदमिव सागरम्
Transliteration
cakāra kṣobhayanrājā doḥsahasreṇa sāgaram / devāsuraparikṣiptaṃ kṣīrodamiva sāgaram
Translation
بادشاہ نے اپنی ہزار بازوؤں سے سمندر کو مَتھن کی طرح ہلا ڈالا؛ دیوتاؤں اور اسوروں سے گھرا وہ سمندر گویا کِشیروَدھ سمندر بن گیا۔
Word by Word
चकारdid, made
चकार:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद, perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
क्षोभयन्agitating, churning
क्षोभयन्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्षोभयत् (कृदन्त; √क्षुभ् धातु, णिच्)
Formवर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; agrees with ‘राजा’
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
दोःसहस्रेणwith a thousand arms
दोःसहस्रेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदोःसहस्र (प्रातिपदिक; दोः+सहस्र)
Formसमास: तत्पुरुष (षष्ठी: ‘of arms’ + ‘thousand’); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
सागरम्the ocean
सागरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
देव-gods
देव-:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formसमासाङ्ग; member of compound; whole compound agrees with ‘सागरम्’ (पुं द्वितीया एकवचन)
असुर-demons
असुर-:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
Formसमासाङ्ग; member of compound; whole compound agrees with ‘सागरम्’
परिक्षिप्तम्surrounded, encircled
परिक्षिप्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपरिक्षिप्त (कृदन्त; √क्षिप् धातु, परि-उपसर्ग)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies ‘सागरम्’
क्षीरोदम्the ocean of milk
क्षीरोदम्:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootक्षीरोद (प्रातिपदिक; क्षीर+उद)
Formसमास: तत्पुरुष (‘milk-water’ = ocean of milk); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; upamāna in comparison
इवlike, as if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (particle of comparison)
सागरम्the ocean
सागरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; repetition for emphasis/apposition