Shloka 36
अमावसुवंशानुकीर्तनम् (Amāvasu-vaṃśānukīrtanam) — Recitation of the Amāvasu Lineage; Dhanvantari’s Origin
Devanagari script
मात्रा तथोक्ता वचसा स्त्रीस्वभावान्न चक्षमे / स्मितं कृत्वा तु वरदा हरपार्श्वमथागमत्
Transliteration
mātrā tathoktā vacasā strīsvabhāvānna cakṣame / smitaṃ kṛtvā tu varadā harapārśvamathāgamat
Translation
ماں کے ایسے کلمات وہ عورتانہ طبیعت کے باعث برداشت نہ کر سکی؛ مگر ورَدا دیوی مسکرا کر پھر ہَر کے پاس چلی گئی۔
Word by Word
मात्राby (her) mother
मात्रा:
Karana/Agent (करण/कर्ता-हेतु)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन — Feminine, Instrumental singular
तथाthus
तथा:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकार-अव्यय (adverb)
उक्ता(she who was) spoken to
उक्ता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त-भूतकर्मणि/कर्मणि प्रयोगः; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Past passive participle ‘spoken’, Feminine nominative singular
वचसाwith words
वचसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Instrumental singular
स्त्री-स्वभावात्from (her) womanly nature
स्त्री-स्वभावात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक) + स्वभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (स्त्रियाः स्वभावः) — Masculine, Ablative singular; ‘due to womanly nature’
नnot
न:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
चक्षमेI endured/forgave
चक्षमे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्षम् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्ष/परिपूर्ण भूत), आत्मनेपद, उत्तम-पुरुष, एकवचन — Perfect, 1st person singular, atmanepada
स्मितम्a smile
स्मितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्मित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative singular
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootकृ (धातु) + त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) — having done
तुbut
तु:
Discourse (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-अव्यय (particle)
वरदाthe boon-giver (Goddess)
वरदा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवरदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (वरं ददाति इति) — Feminine, Nominative singular
हर-पार्श्वम्to Shiva’s side
हर-पार्श्वम्:
Gati/Karma (गति/कर्म)
TypeNoun
Rootहर (प्रातिपदिक) + पार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (हरस्य पार्श्वम्) — Neuter, Accusative singular
अथthen
अथ:
Discourse (क्रम)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर-अव्यय (sequence marker)
अगमत्went
अगमत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलुङ्-लकार (अनद्यतन भूत), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन — Aorist, 3rd person singular, parasmaipada