Shloka 1
Somavaṃśa-prasavaḥ
Birth of the Lunar Line: Budha–Purūravas and the Urvaśī Episode
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सोमसौम्ययोर्जन्मकथनं नाम पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः // ६५// सूत उवाच सोमस्य तु बुधः पुत्रो बुधस्य तु पुरूरवाः / तेजस्वी दानशीलश्च यज्वा विपुलदक्षिणः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde somasaumyayorjanmakathanaṃ nāma pañcaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 65// sūta uvāca somasya tu budhaḥ putro budhasya tu purūravāḥ / tejasvī dānaśīlaśca yajvā vipuladakṣiṇaḥ
Translation
یوں شری برہمانڈ مہاپُران کے وایو پروکت مدھیَم بھاگ کے تیسرے اُپودھات پاد میں ‘سوم اور سَومْیَ کے جنم کا بیان’ نام پینسٹھواں ادھیائے ہے۔ سوت نے کہا—سوم کا پتر بُدھ تھا اور بُدھ کا پتر پُروروا؛ وہ تیزسوی، دان شیل، یَجْن کرنے والا اور وافر دکشِنا دینے والا تھا۔
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसूचक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय, वाक्यसमाप्तिसूचक (indeclinable particle, quotative/thus)
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu + prokta (√vac, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past passive participle)
madhyama-bhāgein the middle section
madhyama-bhāge:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhyama + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण
upoddhāta-pādein the introductory quarter/section
upoddhāta-pāde:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta + pāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
soma-saumyayoḥof Soma and Saumya
soma-saumyayoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootsoma + saumya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), द्विवचन; सम्बन्ध (genitive dual)
janma-kathanamthe narration of the birth
janma-kathanam:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootjanma + kathana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; नामपद (title)
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/नामनिर्देश)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formअव्यय, नामनिर्देशक (indeclinable: 'named/called')
pañca-ṣaṣṭitamaḥsixty-fifth
pañca-ṣaṣṭitamaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañca + ṣaṣṭi + tama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विषय/शीर्षक
sūtaḥSūta
sūtaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वक्ता
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
somasyaof Soma
somasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootsoma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, अवधान/विरोधसूचक (particle: but/indeed)
budhaḥBudha
budhaḥ:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootbudha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
putraḥson
putraḥ:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समानााधिकरण (apposition)
budhasyaof Budha
budhasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootbudha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध
tuand/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, अवधानसूचक
purūravāḥPurūravas
purūravāḥ:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootpurūravā (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tejasvīsplendid, radiant
tejasvī:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottejasvin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
dāna-śīlaḥgenerous by nature
dāna-śīlaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdāna + śīla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
yajvāsacrificer
yajvā:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Root√yaj + vā (यज्वन्-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृवाचक (one who performs sacrifices)
vipula-dakṣiṇaḥof abundant sacrificial gifts
vipula-dakṣiṇaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvipula + dakṣiṇā (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (having abundant gifts/fees)