Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 51
Gāndharva-lakṣaṇa
Traits/Classification of the Gandharvas) and Royal-Genealogical Continuities (Vamśa-prasaṅga
Devanagari script
उत्तङ्कस्य नियोगात्तु लोकानां हितकाम्यया / तस्मिन्प्रयाते दुर्धर्षे दिवि शब्दो महानभूत्
Transliteration
uttaṅkasya niyogāttu lokānāṃ hitakāmyayā / tasminprayāte durdharṣe divi śabdo mahānabhūt
Translation
اُتَّنک کے حکم سے، رعایا کی بھلائی کی خواہش میں، جب وہ ناقابلِ تسخیر روانہ ہوا تو آسمان میں بڑا شور برپا ہوا۔
Word by Word
उत्तङ्कस्यof Uttaṅka
उत्तङ्कस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootउत्तङ्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
नियोगात्from the command/commission
नियोगात्:
अपादान (अपादान/Ablative source-cause)
TypeNoun
Rootनियोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थ
लोकानाम्of the worlds/people
लोकानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन
हितकाम्ययाwith the desire for welfare
हितकाम्यया:
करण (Instrumental—motive/means)
TypeNoun
Rootहितकाम्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; समासः—हितस्य काम्या (षष्ठी-तत्पुरुष)
तस्मिन्in/when he (that one)
तस्मिन्:
अधिकरण (Locative locus)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन
प्रयातेhaving departed
प्रयाते:
अधिकरण (Locative absolute—on his departure)
TypeVerb
Rootप्र-या (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); सप्तमी-एकवचन, पुंलिङ्ग; ‘प्रयात’ = gone/departed
दुर्धर्षेhard to assail
दुर्धर्षे:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootदुर्धर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘तस्मिन्’)
दिविin heaven/sky
दिवि:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन
शब्दःa sound
शब्दः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
महान्great
महान्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘शब्दः’)
अभूत्arose/occurred
अभूत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद