Shloka 40
गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनम्
Description of Gandharva Mūrchanā Characteristics
Devanagari script
पादभागसपादं तु प्रकृत्यमपि संस्थितम् / चतुर्थमुत्तरं चैवमद्रवत्पावमद्रकौ
Transliteration
pādabhāgasapādaṃ tu prakṛtyamapi saṃsthitam / caturthamuttaraṃ caivamadravatpāvamadrakau
Translation
پاؤں کے حصّے سمیت یہ اپنی فطرت ہی میں قائم ہے۔ چوتھا جواب بھی اسی طرح ہے؛ مدروت اور پاومدرک—دونوں کا بیان کیا گیا ہے۔
Word by Word
pāda-bhāga-sa-pādam(as) with a quarter-part and a quarter (i.e., with an added quarter)
pāda-bhāga-sa-pādam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpāda (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक) + sa (उपसर्ग/अव्यय) + pāda (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (निर्धारण/विशेषणपूर्वक)
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थे ‘but/indeed’
prakṛtyamthe natural state/normal form
prakṛtyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprakṛti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (प्रकृतिः), द्वितीया, एकवचन; ‘according to nature/normal state’ (object/accusative of reference)
apialso/even
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle) ‘also/even’
saṃsthitamestablished/placed
saṃsthitam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsaṃ-√sthā (धाातु) → saṃsthita (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘placed/established’
caturthamthe fourth
caturtham:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootcaturtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण ‘fourth’
uttaramnorthern/latter
uttaram:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; दिशावाचक/परवाचक ‘northern/latter’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction) ‘and’
evamthus
evam:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb) ‘thus/in this manner’
adravatlike a mountain/steadfastly
adravat:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootadravat (अव्यय/तुल्ययोगे)
Formअव्यय; तुलनार्थक (comparative adverb) ‘like a mountain/steadfastly’
pāvamadrakauthe two (called) Pāvamadrakas
pāvamadrakau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpāvamadraka (प्रातिपदिक; सम्भवतः देश/जनपदनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; द्विवचनान्त नाम (two entities)