Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनम्

Description of Gandharva Mūrchanā Characteristics

स्थातोनित्रीनरो नीड्डीमनःकण्ठशिरस्थया / एतेषु त्रिषु स्थानेषु प्रवृत्तो विधिरुत्तमः

sthātonitrīnaro nīḍḍīmanaḥkaṇṭhaśirasthayā / eteṣu triṣu sthāneṣu pravṛtto vidhiruttamaḥ

ستھاتو، نِتری، نَرو، نیڈّی—یہ من، کنٹھ اور سر میں قائم سمجھے گئے ہیں؛ ان تینوں مقامات میں جاری ہونے والا طریقہ ہی افضل ہے۔

sthātaḥ(that which is) placed/located
sthātaḥ:
Viṣeṣya (विशेष्य)
TypeAdjective
Rootsthāta (कृदन्त; √sthā/स्था ḍātu, क्त)
FormPast passive participle (क्त); Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन) (elliptic/technical term)
uindeed
u:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootu (अव्यय)
FormParticle (निपात), emphasis (often in Vedic/technical style)
nitrī-naraḥnitrī-nara (technical term; uncertain)
nitrī-naraḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootnitrī + nara (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन) (technical/unclear reading)
nīḍḍī-manaḥ-kaṇṭha-śiraḥ-sthayāby the placement in nīḍḍī, mind, throat, and head (technical loci)
nīḍḍī-manaḥ-kaṇṭha-śiraḥ-sthayā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootnīḍḍī + manas + kaṇṭha + śiras + sthā (प्रातिपदिक)
FormDvandva (द्वन्द्व) list-compound; Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन) (as a collective instrument/means); reading is technical and partially uncertain
eteṣuin these
eteṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun used adjectivally; Locative (7th/सप्तमी), Plural (बहुवचन)
triṣuin three
triṣu:
Viṣeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottri (संख्याप्रातिपदिक)
FormNumeral; Locative (7th/सप्तमी), Plural (बहुवचन)
sthāneṣuplaces; positions
sthāneṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsthāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Plural (बहुवचन)
pravṛttaḥset in motion; operative
pravṛttaḥ:
Vidheyaviṣeṣaṇa (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootpravṛtta (कृदन्त; pra-√vṛt/वृत् ḍātu, क्त)
FormPast passive participle (क्त); Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन) agreeing with 'vidhiḥ'
vidhiḥrule; procedure
vidhiḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootvidhi (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
uttamaḥexcellent; best
uttamaḥ:
Viṣeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन) qualifying 'vidhiḥ'