Shloka 19
गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनम्
Description of Gandharva Mūrchanā Characteristics
Devanagari script
द्विकथंवावथाभूतयत्रभाषितमुच्यते / उच्चराद्विश्वरारूढातथायाष्टस्वरातथा
Transliteration
dvikathaṃvāvathābhūtayatrabhāṣitamucyate / uccarādviśvarārūḍhātathāyāṣṭasvarātathā
Translation
جہاں جو جیسا ہے، اسے ‘دویکتھ’ کے طور پر جو بیان کیا جاتا ہے—وہ ‘اُچّار’ سے، ‘وِشوَر’ پر سوار ہو کر، اور ‘اَشٹ سُوَر’ کے مطابق بھی ہوتا ہے۔
Word by Word
द्वि-कथम्in two ways; twice
द्वि-कथम्:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootद्वि (प्रातिपदिक) + कथम् (अव्यय)
Formअव्ययीभाव; अव्यय (adverbial: in two ways/how twice)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्प (or)
अवथा-भूतbeing in such a condition (technical)
अवथा-भूत:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअवथा (प्रातिपदिक) + भूत (भू-धातु; क्त)
Formपुं/नपुंसक, प्रथमा (contextual), एकवचन; कर्मधारय; क्त-प्रत्ययान्त
यत्रwhere
यत्र:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक/देशवाचक (relative adverb: where)
भाषितम्uttered speech; what is spoken
भाषितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभाष् (धातु)
Formक्त (past passive participle used substantively), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
उच्यतेis said/is called
उच्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)
उच्चरात्from utterance/pronunciation
उच्चरात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootउच्चर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन
विश्व-र-आरूढात्from the ‘viśvara-ārūḍha’ (technical)
विश्व-र-आरूढात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + र (प्रातिपदिक/technical) + आरूढ (आ+रुह् धातु; क्त)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th), एकवचन; तत्पुरुष
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (thus/likewise)
याwhich (fem.)
या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम (relative pronoun)
अष्ट-स्वरात्from the eight-note (set)
अष्ट-स्वरात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootअष्ट (प्रातिपदिक) + स्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; द्विगु-समास (numerical)
तथाthus
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (thus)