Shloka 5
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
ब्रह्मपादावधि महीं सतीर्थक्षेत्रकाननाम् / अब्धिः संक्रमयामास परिक्षिप्य निजांभसा
Transliteration
brahmapādāvadhi mahīṃ satīrthakṣetrakānanām / abdhiḥ saṃkramayāmāsa parikṣipya nijāṃbhasā
Translation
سمندر نے اپنے ہی پانی سے، تیرتھوں، مقدس کھیتر اور جنگلوں والی اس زمین کو برہما کے پاؤں تک چاروں طرف سے گھیر کر ڈبو دیا۔
Word by Word
brahma-pāda-avadhiup to Brahmā’s feet
brahma-pāda-avadhi:
Desha (देश/limit)
TypeIndeclinable
Rootbrahman + pāda + avadhi (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्ययवत् प्रयोगः ‘…पर्यन्तम्’ (up to)
mahīmthe earth
mahīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmahī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म
sa-tīrtha-kṣetra-kānanāmwith its sacred fords, holy sites, and forests
sa-tīrtha-kṣetra-kānanām:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa + tīrtha + kṣetra + kānana (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of mahīm); ‘तीर्थ-क्षेत्र-काननैः सह’ (with sacred fords, holy places, forests)
abdhiḥthe ocean
abdhiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootabdhi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
saṃkramayāmāsacaused (it) to be flooded/covered
saṃkramayāmāsa:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-√kram (क्रम् धातु) (णिच्)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; णिच्-प्रयोग (causative) ‘caused to overflow/cover’
parikṣipyahaving encircled
parikṣipya:
Kriya (क्रिया/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootpari-√kṣip (क्षिप् धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया (having surrounded/encircled)
nija-ambhasāwith its own waters
nija-ambhasā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootnija + ambhas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण (instrumental)