Shloka 37
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
प्रययौ स्वपितॄन्नाकं निनीषुर्नृपसत्तमः / तपसा महाता पूर्वमायुषे कमलोद्भवम्
Transliteration
prayayau svapitṝnnākaṃ ninīṣurnṛpasattamaḥ / tapasā mahātā pūrvamāyuṣe kamalodbhavam
Translation
وہ بہترین بادشاہ اپنے پِتروں کو سُوَرگ لے جانے کی نیت سے روانہ ہوا۔ اس نے عظیم تپسیا کے ذریعے پہلے کمل سے اُدبھَو برہما کی عمرِ دراز کے لیے آرادھنا کی۔
Word by Word
प्रययौdeparted/went forth
प्रययौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-या (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
स्व-पितॄन्his own fathers/ancestors
स्व-पितॄन्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्व + पितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; कर्म; कर्मधारय (स्वाः पितरः)
नाकम्to heaven
नाकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनाक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म/गत्यर्थ-लक्ष्य (destination)
निनीषुःwishing to lead (them)
निनीषुः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formसन्-इच्छार्थक (desiderative) धातु √नी → निनीष; उ-प्रत्ययान्त (agent noun/participle), प्रथमा (1st), एकवचन, पुंलिङ्ग; कर्तृवाचक (one wishing to lead)
नृप-सत्तमःthe best of kings
नृप-सत्तमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता; षष्ठी-तत्पुरुष (नृपाणां सत्तमः)
तपसाby austerity
तपसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण
महताgreat
महता:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषण (of तपसा)
पूर्वम्formerly/earlier
पूर्वम्:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootपूर्वम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
आयुषेfor (long) life
आयुषे:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; सम्प्रदान (for the sake of life/long life)
कमल-उद्भवम्the lotus-born (Brahmā)
कमल-उद्भवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकमल + उद्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म; सप्तमी/पञ्चमी-तत्पुरुषार्थ (कमले उद्भवः/कमलात् उद्भवः) — ब्रह्मा