Shloka 1
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे सागरोपाख्यानेशुमतो राज्यप्राप्तिर्नाम पञ्चपञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५५// जैमिनिरुवाच एतत्ते चरितं सर्वं सगरस्य महात्मनः / संक्षेपविस्तराभ्यां तु कथितं पापनाशनम्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamābhāge tṛtīya upoddhātapāde sāgaropākhyāneśumato rājyaprāptirnāma pañcapañcaśattamo 'dhyāyaḥ // 55// jaiminiruvāca etatte caritaṃ sarvaṃ sagarasya mahātmanaḥ / saṃkṣepavistarābhyāṃ tu kathitaṃ pāpanāśanam
Translation
یوں شری برہمانڈ مہاپُران کے وایو پروکتہ مدھیَم بھاگ کے تیسرے اُپودھات پاد میں ساگروپاکھیان کے ضمن میں ‘انشومان کی راجیہ پرابتی’ نام پچپنواں ادھیائے مکمل ہوا۔ جَیمِنی نے کہا—مہاتما سگر کا یہ سارا چرتر اختصار و تفصیل دونوں طرح بیان کیا گیا ہے؛ یہ گناہوں کو مٹانے والا ہے۔
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
śrī-brahmāṇḍein the Śrī Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī-brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā-purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu + √vac (वच् धातु) (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifying mahāpurāṇe)
madhyamā-bhāgein the middle section
madhyamā-bhāge:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhyama + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifying upoddhātapāde)
upoddhāta-pādein the introductory quarter/section
upoddhāta-pāde:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta + pāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
sāgara-upākhyāna-īśumataḥof (the section) ‘Sāgara-upākhyāna’ (episode)
sāgara-upākhyāna-īśumataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsāgara + upākhyāna + īśumant (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
rājya-prāptiḥ(the chapter titled) ‘Attainment of the kingdom’
rājya-prāptiḥ:
Karta (कर्ता/title)
TypeNoun
Rootrājya + prāpti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तृ/उद्देश्य-निर्देश (title-noun)
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/naming)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रयोग)
Formअव्यय; नाम-शब्दः (naming particle)
pañca-pañcaśattamaḥfifty-fifth
pañca-pañcaśattamaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañca + pañcaśat + -tama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal) विशेषण (qualifying adhyāyaḥ)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/title)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता/विषय-निर्देश (chapter heading)
jaiminiḥJaimini
jaiminiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjaimini (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वक्ता (speaker)
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
etatthis
etat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootetat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म (object)
teyour
te:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottvad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
caritamdeed/episode
caritam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootcarita (प्रातिपदिक; √car (चर्) से)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म
sarvamentire
sarvam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying caritam)
sagarasyaof Sagara
sagarasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsagara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध
mahātmanaḥof the great-souled (one)
mahātmanaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootmahātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध; बहुव्रीहिः ‘महान् आत्मा यस्य’
saṃkṣepa-vistarābhyāmby brevity and विस्तार (detail)
saṃkṣepa-vistarābhyām:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootsaṃkṣepa + vistāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन; करण (instrumental)
tuindeed/and
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/discourse particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle)
kathitamtold/narrated
kathitam:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeAdjective
Root√kath (कथ् धातु) (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय (predicate)
pāpa-nāśanamdestroyer of sins
pāpa-nāśanam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpāpa + nāśana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of caritam/kathitam)