Shloka 26
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
क्रोधेन महताऽविष्टश्चुक्षुभे कपिलस्तदा / प्रचचाल दुराधर्षो धर्षितस्तैर् दुरात्मभिः
Transliteration
krodhena mahatā'viṣṭaścukṣubhe kapilastadā / pracacāla durādharṣo dharṣitastair durātmabhiḥ
Translation
شدید غضب سے مغلوب کپِل اُس وقت بھڑک اٹھا؛ اُن بدباطنوں کی گستاخی سے وہ ناقابلِ مغلوب بھی لرز اٹھا۔
Word by Word
क्रोधेनby anger
क्रोधेन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), एकवचन
महतāgreat
महतā:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (सन्दर्भानुसार), तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (क्रोधेन)
आविष्टःpossessed, seized
आविष्टः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ-विश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘कपिलः’ इति विशेष्यस्य विशेषण
चुक्षुभेbecame agitated
चुक्षुभे:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootक्षुभ् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
कपिलःKapila
कपिलः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकपिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
प्रचचालmoved, shook
प्रचचाल:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootचल् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
दुराधर्षःhard to assail
दुराधर्षः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुर् + आधर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘कपिलः’ इति विशेष्यस्य विशेषण; नञ्/उपसर्गपूर्वक-तत्पुरुष (दुर्- = difficult)
धर्षितःinsulted, provoked
धर्षितः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootधर्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘कपिलः’ इति विशेष्यस्य विशेषण
तैःby them
तैः:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (सर्वनाम)
दुरात्मभिःby the wicked ones
दुरात्मभिः:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootदुरात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; दुर् + आत्मन् (कर्मधारय: ‘evil-souled’)