Shloka 52
सगरस्यौर्वाश्रमगमनम्
Sagara’s Journey to Aurva’s Hermitage
Devanagari script
स बाल्य एव मतिमानुदारैः स्वगुणैर्भृशम् / प्रीणयामास सुत्दृदः स्वपितामहमेव च
Transliteration
sa bālya eva matimānudāraiḥ svaguṇairbhṛśam / prīṇayāmāsa sutdṛdaḥ svapitāmahameva ca
Translation
وہ بچپن ہی سے دانا تھا؛ اپنے عالی و کریمانہ اوصاف سے اس نے بہت خوش کیا—اپنے والد کو بھی اور اپنے دادا کو بھی۔
Word by Word
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
बाल्येin childhood
बाल्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootबाल्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
एवindeed
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (particle: indeed/just)
मतिमान्intelligent
मतिमान्:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootमतिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण—‘सः’
उदारैःnoble
उदारैः:
Karaṇa-viśeṣaṇa (करणविशेषण)
TypeAdjective
Rootउदार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन; विशेषण—‘स्वगुणैः’
स्वगुणैःby his own virtues
स्वगुणैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootस्व-गुण (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
भृशम्greatly
भृशम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formअव्यय; परिमाण/तीव्रता-वाचक क्रियाविशेषण (adverb)
प्रीणयामासpleased / delighted
प्रीणयामास:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्री (धातु) + णिच् (causative)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त — ‘caused to be pleased’
सुतदृढःfirm/steadfast as a son (i.e., a steadfast son)
सुतदृढः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसुत-दृढ (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण—‘सः’ (पाठे ‘सुत्दृदः’ इति सन्ध्याक्षरदोषः सम्भाव्यः)
स्वपितामहम्his own grandfather
स्वपितामहम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्व-पितामह (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
एवindeed
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (particle)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)