Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

हिरण्यकशिपुजन्म-तपः-वरप्रभावः

Birth, Austerity, and Boon-Power of Hiraṇyakaśipu

शतं वर्षसहस्राणां निराहारो ह्यधःशिराः / वरयामास ब्रह्माणं तुष्टं दैत्यो वरेण तु

śataṃ varṣasahasrāṇāṃ nirāhāro hyadhaḥśirāḥ / varayāmāsa brahmāṇaṃ tuṣṭaṃ daityo vareṇa tu

وہ دَیتّ ایک لاکھ برس تک بے خوراک، سر نیچے کیے رہا؛ پھر ور کے لیے خوشنود برہما سے درخواست کرنے لگا۔

śatama hundred
śatam:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootśata (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); measure of time
varṣa-sahasrāṇāmof thousands of years
varṣa-sahasrāṇām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootvarṣa + sahasra (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन); tatpuruṣa: varṣa-sahasra (thousand years)
nirāhāraḥwithout food, fasting
nirāhāraḥ:
Karta-guṇa (कर्तृगुण)
TypeAdjective
Rootnir-āhāra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); tatpuruṣa: nir + āhāra (without food)
hiindeed
hi:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormParticle (निपात), emphatic/causal
adhaḥ-śirāḥwith head downward (upside down)
adhaḥ-śirāḥ:
Karta-guṇa (कर्तृगुण)
TypeAdjective
Rootadhaḥ + śiras (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); bahuvrīhi: ‘one whose head is downward’
varayāmāsachose/asked for (a boon)
varayāmāsa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvṛ (धातु)
FormPeriphrastic perfect (लिट्-परस्मैपद; आम्-प्रत्यययुक्त), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
brahmāṇamBrahmā
brahmāṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
tuṣṭampleased, satisfied
tuṣṭam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottuṣṭa (तुष्-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); past participle used adjectivally qualifying brahmāṇam
daityaḥthe Daitya
daityaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdaitya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
vareṇaby/with a boon
vareṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvara (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (पुं/नपुंसक), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
tubut/indeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात), adversative/emphatic