Shloka 66
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
तदर्थमेव राजेन्द्र कामं चापीडयंस्तयोः
Transliteration
tadarthameva rājendra kāmaṃ cāpīḍayaṃstayoḥ
Translation
اے راجندر، اسی سبب وہ ان دونوں کے ساتھ کامنا کو بھی دبائے بغیر (حد میں رکھ کر) برتاؤ کرتا تھا۔
Word by Word
तद्-अर्थम्for that purpose
तद्-अर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (adverbial): ‘for that purpose’ (तदर्थम् as fixed adverbial)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण (emphasis: only/indeed)
राजेन्द्रO king
राजेन्द्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारय: ‘king among kings’
कामम्desire
कामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय
अपीडयन्without oppressing
अपीडयन्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपीड् (धातु)
Formवर्तमान कृदन्त (Present participle/शतृ), परस्मैपद; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘not oppressing’
तयोःof those two / in the case of those two
तयोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/सप्तमी विभक्ति (Genitive/Locative), द्विवचन (Dual)