Shloka 9
Vasiṣṭha-gamana
Vasiṣṭha’s Departure / The Episode of Sagara
Devanagari script
निघ्नन्दृप्ताननेकान्द्विपतुरगरथव्यूहसंभिन्नवीरान्सद्यः शोभां दधानो ऽसुरनिकरचमूर्निघ्नतश्चन्द्रमौलिः / दूरादेवाभिशंसन्नरिनगरनिरोधेषु कर्माभिषङ्गे तेषां शीघ्रापयानक्षणमभिदिशति प्राणिधैर्यं विधत्ते
Transliteration
nighnandṛptānanekāndvipaturagarathavyūhasaṃbhinnavīrānsadyaḥ śobhāṃ dadhāno 'suranikaracamūrnighnataścandramauliḥ / dūrādevābhiśaṃsannarinagaranirodheṣu karmābhiṣaṅge teṣāṃ śīghrāpayānakṣaṇamabhidiśati prāṇidhairyaṃ vidhatte
Translation
وہ چَندرمَولی بہت سے مغروروں کو کچلتا، ہاتھی گھوڑے رتھ کے وِیوہ سے چِرے ہوئے سورماؤں کو گراتا، اور اسوروں کی فوج کو مارتا ہوا فوراً ہی درخشاں ہو اٹھا؛ اور دور ہی سے دشمن شہروں کے محاصرے کے کام میں لگ کر اُن کے تیز پسپائی کے لمحے کی خبر دیتا اور جانداروں کے دل میں حوصلہ قائم کرتا۔
Word by Word
निघ्नन्striking down
निघ्नन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootनि + हन् (धातु) → निघ्नत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/Present participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृवाचक
दृप्तान्proud
दृप्तान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदृप्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषण (of वीरान्)
अनेकान्many
अनेकान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअनेक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण
द्विप-तुरग-रथ-व्यूह-संभिन्न-वीरान्warriors shattered by the formations of elephants, horses, and chariots
द्विप-तुरग-रथ-व्यूह-संभिन्न-वीरान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootद्विप (प्रातिपदिक)+तुरग (प्रातिपदिक)+रथ (प्रातिपदिक)+व्यूह (प्रातिपदिक)+सम्+भिद् (धातु)→संभिन्न (कृदन्त)+वीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/2nd), बहुवचन; ‘वीरान्’ शीर्षपदम्—‘broken by formations of elephants, horses, and chariots’
सद्यःat once
सद्यः:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसद्यः (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (immediately)
शोभाम्splendor
शोभाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशोभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/2nd), एकवचन
दधानःbearing
दधानः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootधा (धातु) → दधत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृवाचक
असुर-निकर-चमूम्the army-host of demons
असुर-निकर-चमूम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)+निकर (प्रातिपदिक)+चमू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/2nd), एकवचन
निघ्नतःof (him) who is slaying
निघ्नतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootनि + हन् (धातु) → निघ्नत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ) षष्ठी (genitive), एकवचन; सम्बन्ध (of the one striking)
चन्द्र-मौलिःthe moon-crested one (Śiva)
चन्द्र-मौलिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक) + मौलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/1st), एकवचन; बहुव्रीहिः—‘चन्द्रः मौलौ यस्य’
दूरात्from afar
दूरात्:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootदूर (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभूत (ablatival adverb): from afar
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
अभिशंसन्proclaiming/encouraging
अभिशंसन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअभि + शंस् (धातु) → अभिशंसत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृवाचक
अरि-नगर-निरोधेषुin the blockades of enemy cities
अरि-नगर-निरोधेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअरि (प्रातिपदिक)+नगर (प्रातिपदिक)+निरोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/7th), बहुवचन
कर्म-अभिषङ्गेin the press of battle
कर्म-अभिषङ्गे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकर्म (प्रातिपदिक)+अभिषङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘in the engagement of action/battle’
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), बहुवचन
शीघ्र-अपयान-क्षणम्the moment of swift retreat
शीघ्र-अपयान-क्षणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)+अपयान (प्रातिपदिक)+क्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/2nd), एकवचन
अभिदिशतिindicates/points out
अभिदिशति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + दिश् (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
प्राणि-धैर्यम्steadfast courage
प्राणि-धैर्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्राणि (प्रातिपदिक)+धैर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/2nd), एकवचन; ‘steadfastness of living beings’
विधत्तेbestows/arranges
विधत्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + धा (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद