Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

Vasiṣṭha-gamana

Vasiṣṭha’s Departure / The Episode of Sagara

शत्रून्हन्तुं प्रतस्थे निजबलनिवहेनोत्पतद्भिस्तुरङ्गैर्नासत्त्वोर्मिजालाकुलजलनिधिनिभेनाथ षाडङ्गिकेन / मत्तैर्मातङ्गयूथैः सकुलगिरिकुलेनैव भूमण्डलेन श्वेतच्छत्रध्वजौघैरपि शशिसुकराभातखेनैव सार्द्धम्

śatrūnhantuṃ pratasthe nijabalanivahenotpatadbhisturaṅgairnāsattvormijālākulajalanidhinibhenātha ṣāḍaṅgikena / mattairmātaṅgayūthaiḥ sakulagirikulenaiva bhūmaṇḍalena śvetacchatradhvajaughairapi śaśisukarābhātakhenaiva sārddham

دشمنوں کے قتل کے لیے وہ اپنے عظیم لشکر کے ساتھ روانہ ہوا—اچھلتے گھوڑوں سمیت، گویا موجوں کے جال سے مضطرب سمندر جیسی شادَنگیک فوج؛ مست ہاتھیوں کے جھنڈوں اور پہاڑی سلسلوں جیسے بھاری بھومندل نما لشکر کے ساتھ، اور سفید چھتریوں و جھنڈوں کی چاند و سورج سی تابانی سمیت۔

शत्रून्enemies
शत्रून्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशत्रु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/2nd), बहुवचन
हन्तुम्to kill
हन्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); प्रयोजन/उद्देश्य (purpose)
प्रतस्थेset out
प्रतस्थे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + स्था (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
निज-बल-निवहेनwith his own mass of troops
निज-बल-निवहेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootनिज (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक) + निवह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण/3rd), एकवचन; साधन-करण
उत्पतद्भिःleaping
उत्पतद्भिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootउत् + पत् (धातु) → उत्पतत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/Present participle); पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (of तुरङ्गैः)
तुरङ्गैःwith horses
तुरङ्गैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतुरङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण/3rd), बहुवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (particle of negation)
असत्त्व-ऊर्मि-जाल-आकुल-जलनिधि-निभेनwith (a force) like an ocean, turbulent with waves and nets of non-beings
असत्त्व-ऊर्मि-जाल-आकुल-जलनिधि-निभेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootअसत्त्व (प्रातिपदिक) + ऊर्मि (प्रातिपदिक) + जाल (प्रातिपदिक) + आकुल (प्रातिपदिक) + जलनिधि (प्रातिपदिक) + निभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण/3rd), एकवचन; उपमानवाचक-विशेषण (like an ocean...)
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/सम्बोधनार्थ (particle: then/now)
षाडङ्गिकेनwith the sixfold (army)
षाडङ्गिकेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootषड् (संख्या-प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक) + इक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण/3rd), एकवचन; ‘षडङ्गयुक्त’ (sixfold/with six divisions)
मत्तैःwith intoxicated
मत्तैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootमत्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (of यूथैः)
मातङ्ग-यूथैःwith herds of elephants
मातङ्ग-यूथैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमातङ्ग (प्रातिपदिक) + यूथ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण/3rd), बहुवचन
स-कुल-गिरि-कुलेनwith the whole mountain-range-like mass
स-कुल-गिरि-कुलेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस (अव्यय/उपसर्गसदृश) + कुल (प्रातिपदिक) + गिरि (प्रातिपदिक) + कुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण/3rd), एकवचन; ‘समस्तगिरिकुलसहित’ (together with mountain-groups)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
भूमण्डलेनwith the earth-circle (vast expanse)
भूमण्डलेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootभूमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण/3rd), एकवचन
श्वेत-छत्र-ध्वज-ओघैःwith torrents/masses of white umbrellas and banners
श्वेत-छत्र-ध्वज-ओघैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootश्वेत (प्रातिपदिक) + छत्र (प्रातिपदिक) + ध्वज (प्रातिपदिक) + ओघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण/3rd), बहुवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-कार (also/even)
शशि-सुकर-आभात-खेनwith a radiance/space shining like the moon
शशि-सुकर-आभात-खेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootशशि (प्रातिपदिक) + सुकर (प्रातिपदिक) + आभात (प्रातिपदिक) + ख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण/3rd), एकवचन; उपमान-विशेषण (having a sky/space shining like moonlight)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
सार्द्धम्together with
सार्द्धम्:
Sahakaraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootसार्द्धम् (अव्यय)
Formअव्यय; सहार्थक (with/together)