Shloka 85
Samantapañcaka at Kurukṣetra: Paraśurāma’s Tīrtha-Creation and Pitṛ-Rites (समन्तपञ्चक-तीर्थप्रशंसा)
Devanagari script
इति तद्वचनं श्रुत्वा माता तव मनस्विनी / विरराम मृतेस्तां तु मुनिः स्वाश्रममानयत् / ततः सा सर्वदुःखानि नियम्य त्वन्मुखांबुजम्
Transliteration
iti tadvacanaṃ śrutvā mātā tava manasvinī / virarāma mṛtestāṃ tu muniḥ svāśramamānayat / tataḥ sā sarvaduḥkhāni niyamya tvanmukhāṃbujam
Translation
یہ بات سن کر تمہاری باہمت ماں موت کے ارادے سے باز آ گئی؛ پھر مُنی اسے اپنے آشرم لے آیا۔ اس کے بعد اس نے سب دکھ قابو میں کر کے تمہارے کنول جیسے چہرے پر دل لگا دیا۔
Word by Word
इतिthus
इति:
Prakarana (प्रकरण)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-उक्त्यर्थक (quotative particle)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
वचनम्speech/words
वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√श्रु (धातु) + त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया
माताmother
माता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
मनस्विनीstrong-minded
मनस्विनी:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमनस्विन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
विररामdesisted/stopped
विरराम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + √रम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
मृतेःfrom death (i.e., from dying)
मृतेः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootमृत्यु/मृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेष (adversative/emphatic particle)
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्व-आश्रमम्to his own hermitage
स्व-आश्रमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आनयत्brought
आनयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + √नी (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ततःthen
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमवाचक
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
सर्व-दुःखानिall sorrows
सर्व-दुःखानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + दुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
नियम्यhaving restrained/controlled
नियम्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + √यम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यबन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया; (restraining/controlling)
त्वत्-मुख-अम्बुजम्your lotus-face
त्वत्-मुख-अम्बुजम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक) + अम्बुज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (मुखाम्बुज = 'lotus-face')