Shloka 1
Bhārgava-Charita: Rāma (Paraśurāma) Returns to Jamadagni’s Āśrama
Devanagari script
इति श्री ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते त्रिचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४३// वसिष्ठ उवाच राजन्नेवं भृगुर्विद्वान्पश्यञ्जनपदान्बहून् / समाजगाम धर्मात्माकृतव्रणसमन्वितः
Transliteration
iti śrī brahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamābhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite tricatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 43// vasiṣṭha uvāca rājannevaṃ bhṛgurvidvānpaśyañjanapadānbahūn / samājagāma dharmātmākṛtavraṇasamanvitaḥ
Translation
یوں شری برہمانڈ مہاپُران (وایو پروکت) کے درمیانی حصّے کے تیسرے اُپودھات پاد میں بھارگو چریت کا تریچتوارِمشتم ادھیائے۔ وِسِشٹھ نے کہا—اے راجن، اس طرح دانا بھِرگو بہت سے جنپد دیکھتا ہوا، دھرماتما اور ورت نِشٹھ ہو کر وہاں پہنچا۔
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्तिसूचक (quotative/thus)
śrīauspicious (Śrī)
śrī:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; मंगलसूचक-उपपद
brahmāṇḍein the Brahmāṇḍa (Purāṇa)
brahmāṇḍe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbrahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; अधिकरण (locative)
mahāpurāṇein the Mahāpurāṇa
mahāpurāṇe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahāpurāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समास: महत् + पुराण (कर्मधारय)
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu + prokta (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समास: वायोः प्रोक्ते (षष्ठी-तत्पुरुष); प्रोक्त = √vac (वच्) क्त-प्रत्यय, भूतकर्मणि
madhyamā-bhāgein the middle section
madhyamā-bhāge:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhyama + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समास: मध्यमः भागः (कर्मधारय)
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण
upoddhāta-pādein the introductory quarter/section
upoddhāta-pāde:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta + pāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समास: उपोद्धातस्य पादे (षष्ठी-तत्पुरुष)
bhārgava-caritein the narrative of Bhārgava
bhārgava-carite:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhārgava + carita (प्रातिपदिक; कृदन्त-भाव)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समास: भार्गवस्य चरिते (षष्ठी-तत्पुरुष)
tricatvāriṃśattamaḥforty-third
tricatvāriṃśattamaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottricatvāriṃśat + tama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक; समास/निर्माण: त्रि+चत्वारिंशत् (43) + तम (ordinal)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
vasiṣṭhaḥVasiṣṭha
vasiṣṭhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvasiṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
rājanO king
rājan:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
evaṃthus
evaṃ:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootevaṃ (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb)
bhṛguḥBhṛgu
bhṛguḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhṛgu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
vidvānwise, learned
vidvān:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvidvas (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विद्वस् = √vid (विद्) क्तवत्-प्रत्यय (possessive past participle)
paśyanseeing
paśyan:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√dṛś (दृश्)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ), परस्मैपद-प्रयोग; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषण-भाव (while seeing)
jana-padāncountries/regions
jana-padān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjana + pada (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), बहुवचन; समास: जनानां पदाः/जनपदाः (षष्ठी-तत्पुरुष)
bahūnmany
bahūn:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbahu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (jana-padān)
samājagāmawent/arrived
samājagāma:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (गम्)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: सम्-आ
dharmātmārighteous-souled
dharmātmā:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdharma + ātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: यस्य आत्मा धर्मः सः
kṛta-vraṇa-samanvitaḥendowed with a made wound/scar
kṛta-vraṇa-samanvitaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkṛta + vraṇa + samanvita (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास: कृतव्रणेन समन्वितः (तृतीया-तत्पुरुष); कृत = √kṛ (कृ) क्त; समन्वित = सम्+अनु+√i/√vī? (व्युत्पत्त्यनुसार) क्त/निष्ठा-प्रत्यय, 'endowed with' अर्थे