Shloka 47
गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter
Devanagari script
श्रीराधोवाच / प्रकृतिः पुरुषश्चोभावन्योन्याश्रयविग्रहौ / द्विधा भिन्नौ प्रकाशेते प्रपञ्चे ऽस्मिन् यथा तथा
Transliteration
śrīrādhovāca / prakṛtiḥ puruṣaścobhāvanyonyāśrayavigrahau / dvidhā bhinnau prakāśete prapañce 'smin yathā tathā
Translation
شری رادھا نے کہا—پرکرتی اور پُرش دونوں ایک دوسرے پر قائم صورتیں ہیں؛ اس پرپنج میں وہ اسی طرح دو جداگانہ روپوں میں ظاہر ہوتے ہیں۔
Word by Word
श्री-राधाŚrī Rādhā
श्री-राधा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + राधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वक्तृ-निर्देश
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
प्रकृतिःPrakṛti (nature)
प्रकृतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता/विषय
पुरुषःPuruṣa (spirit/person)
पुरुषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता/विषय
चand
च:
Sambandha/Avyaya (अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
उभौboth
उभौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; समुच्चित कर्ता
अन्योन्य-आश्रय-विग्रहौhaving forms dependent on each other
अन्योन्य-आश्रय-विग्रहौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्योन्य (प्रातिपदिक) + आश्रय (प्रातिपदिक) + विग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; विशेषण (of उभौ); 'mutually dependent in form/constitution'
द्विधाin two ways
द्विधा:
Sambandha/Avyaya (अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootद्विधा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (in two ways/twofold)
भिन्नौseparate/distinct
भिन्नौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभिन्न (प्रातिपदिक; क्त-कृदन्ताधारित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; विशेषण (of उभौ)
प्रकाशेतेappear/shine forth
प्रकाशेते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-काश् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), द्विवचन
प्रपञ्चेin the manifested world
प्रपञ्चे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रपञ्च (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; निर्देश (this)
यथाas
यथा:
Sambandha/Avyaya (अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (as/just as)
तथाso
तथा:
Sambandha/Avyaya (अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formतदनुरूप-अव्यय (so/in that way)