Shloka 40
गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter
Devanagari script
भविष्यत्यथ पर्याये ब्रह्मणो हरवल्लभे / वक्रीभविष्यत्तुण्डत्वाद्वक्रतुण्डः स्मृतो बुधैः
Transliteration
bhaviṣyatyatha paryāye brahmaṇo haravallabhe / vakrībhaviṣyattuṇḍatvādvakratuṇḍaḥ smṛto budhaiḥ
Translation
اے ہروَلّبھے، برہما کے اگلے دور میں اس کی سونڈ ٹیڑھی ہو جائے گی؛ اسی لیے داناؤں نے اسے ‘وکرتُنڈ’ کہا ہے۔
Word by Word
भविष्यतिwill become
भविष्यति:
मुख्यक्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (particle; then/now)
पर्यायेin (another) turn/sequence
पर्याये:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootपर्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
हरवल्लभेO beloved of Hara (Śiva)
हरवल्लभे:
सम्बोधन (Sambodhana)
TypeNoun
Rootहर + वल्लभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (हरस्य वल्लभा)
वक्रीcurved
वक्री:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootवक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (curved)
भविष्यत्becoming/will-be
भविष्यत्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootभू (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present/future participial stem used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'becoming/will be'
तुण्डत्वात्because of (his) trunk-ness / having a trunk
तुण्डत्वात्:
अपादान (Apādāna/Reason)
TypeNoun
Rootतुण्ड + त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; तत्पुरुष (तुण्डस्य भावः = तुण्डत्वम्)
वक्रतुण्डःVakratunda (curved-trunked one)
वक्रतुण्डः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootवक्र + तुण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय (curved-trunked)
स्मृतःis called/remembered
स्मृतः:
मुख्यक्रिया (Predicative)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि (is called/remembered)
बुधैःby the wise
बुधैः:
करण (Karaṇa/Agent in passive)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन