Shloka 33
गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter
Devanagari script
प्रमथानां गणा ये च नानारूपा महाबलाः / तेषामीशस्त्वयं यस्माद्गणेशस्तेन कीर्त्तितः
Transliteration
pramathānāṃ gaṇā ye ca nānārūpā mahābalāḥ / teṣāmīśastvayaṃ yasmādgaṇeśastena kīrttitaḥ
Translation
پرمَتھوں کے جو گوناگوں روپ والے نہایت زورآور گن ہیں، یہ انہی کا ایشور ہے؛ اسی لیے اسے ‘گنیش’ کہا اور سراہا جاتا ہے۔
Word by Word
प्रमथानाम्of the Pramathas (Śiva’s attendants)
प्रमथानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्रमथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सम्बन्ध—‘of the Pramathas’
गणाःgroups/hosts
गणाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्ता
येwho
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धसूचक—‘who/which’
चand
च:
Samucchaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय—समुच्चय
नानारूपाःof many forms
नानारूपाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनानारूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः नाना + रूप (कर्मधारय)
महाबलाःvery strong
महाबलाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहाबल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः महा + बल (कर्मधारय)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, बहुवचन; ‘of them’
ईशःlord
ईशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता/विषयः
तुindeed/but
तु:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय—विरोध/विशेषार्थक निपात (but/indeed)
अयम्this (one)
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘this (one)’
यस्मात्because
यस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोगः; पञ्चमी-सम्बन्धार्थक (ablative sense) — ‘because/from which reason’
गणेशःGaṇeśa (lord of the hosts)
गणेशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगण-ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः गणानाम् ईशः (षष्ठी-तत्पुरुष)
तेनtherefore/by that (reason)
तेन:
Hetu/Karana (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचन; हेतु/करणार्थे—‘therefore/for that reason’
कीर्तितःis called/proclaimed
कीर्तितः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकीर्तित (प्रातिपदिक; √कीर्त्/√कृत्? actually √कीर्त् (धातु) denom. from कीर्ति; passive participle)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोग—‘is called/has been proclaimed’