Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 15
Kārttavīrya-vadha (Death of Karttavīrya) / Bhārgava Rāma’s Battle with the King’s Sons
Devanagari script
रामो ऽपि हत्वा नृपचक्रमाजौ राज्ञः सहायर्थमुपागतं च / समन्वितो ऽसावकृतव्रणेन सस्नौ मुदागत्य च नर्मदायाम्
Transliteration
rāmo 'pi hatvā nṛpacakramājau rājñaḥ sahāyarthamupāgataṃ ca / samanvito 'sāvakṛtavraṇena sasnau mudāgatya ca narmadāyām
Translation
رام نے بھی میدانِ جنگ میں بادشاہوں کے لشکری حلقے کو ہلاک کیا، اور بادشاہ کی مدد کے لیے آئے ہوئے ساتھیوں کے ساتھ، بے زخم رہ کر خوشی سے نَرمدا میں آ کر غسل کیا۔
Word by Word
रामःRama
रामः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपवाद (also/even)
हत्वाhaving slain
हत्वा:
पूर्वकालक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Root√हन् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund), ‘having slain’
नृप-चक्रम्the circle/host of kings (army)
नृप-चक्रम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनृप + चक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; Accusative singular
आजौin battle
आजौ:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; Locative singular; ‘in battle’
राज्ञःof the king
राज्ञः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; Genitive singular
सहाय-अर्थम्for (his) assistance
सहाय-अर्थम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeNoun
Rootसहाय + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; Accusative of purpose (for the sake of help)
उपागतम्that had come/approached
उपागतम्:
कर्मविशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootउप-आ-√गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृत (past participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; agreeing with नृपचक्रम्
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (and)
समन्वितःaccompanied
समन्वितः:
कर्तृविशेषण (Adjectival to subject)
TypeAdjective
Rootसम्-अनु-√इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘accompanied/attended’
असौhe
असौ:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; demonstrative pronoun
अकृत-व्रणेनwith the unwounded one
अकृत-व्रणेन:
सहकारक/सहयोग (Association/सह)
TypeNoun
Rootअकृत + व्रण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular; ‘with (one) whose wound was not made/with unwounded (companion)’
सस्नौbathed
सस्नौ:
क्रिया (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√स्ना (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘bathed’
मुदाwith joy
मुदा:
करण (Instrument/means; adverbial)
TypeNoun
Rootमुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular used adverbially
आगत्यhaving come
आगत्य:
पूर्वकालक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootआ-√गम् (धातु)
Formल्यप्/क्त्वा-समकक्ष (absolutive), ‘having come’
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (and)
नर्मदायाम्in the Narmadā (river)
नर्मदायाम्:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनर्मदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; Locative singular