Shloka 48
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
समागतस्त्वं भवधीरचित्तः संग्रामकाले न विषादचर्चा / सर्वो हि लोकः स्वकृतं भुनक्ति शुभाशुभं दैवकृतं विपाके
Transliteration
samāgatastvaṃ bhavadhīracittaḥ saṃgrāmakāle na viṣādacarcā / sarvo hi lokaḥ svakṛtaṃ bhunakti śubhāśubhaṃ daivakṛtaṃ vipāke
Translation
تم یہاں آئے ہو؛ دل کو ثابت رکھو—جنگ کے وقت مایوسی کی بات نہیں۔ ہر شخص اپنے کیے کا پھل بھگتتا ہے؛ نیکی و بدی کا انجام تقدیر کے حکم سے پختہ ہو کر ملتا ہے۔
Word by Word
समागतःarrived
समागतः:
विशेषण (Adjectival to त्वम्)
TypeAdjective
Rootसम् + आ + गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — arrived/come
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — you
भवO sir
भव:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन — O sir
धीरचित्तःsteadfast-minded
धीरचित्तः:
विशेषण (Adjectival to त्वम्)
TypeAdjective
Rootधीर-चित्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — steady-minded
संग्रामकालेin battle-time
संग्रामकाले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootसंग्राम-काल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन — at the time of battle
नnot
न:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negative particle)
विषादचर्चाdespondent talk
विषादचर्चा:
विधेय (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootविषाद-चर्चा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — talk/indulgence in despondency (elliptic: 'is not proper')
सर्वःevery
सर्वः:
विशेषण (Adjectival to लोकः)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — all/every
हिindeed
हि:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय, हेत्वर्थक/निश्चयार्थक (particle: for/indeed)
लोकःthe world
लोकः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — the world/people
स्वकृतम्one’s own action
स्वकृतम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootस्व-कृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन — one’s own deed
भुनक्तिexperiences
भुनक्ति:
क्रिया (Predicate)
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन — enjoys/experiences
शुभाशुभम्good and evil
शुभाशुभम्:
कर्म (Karma/Object; apposition to स्वकृतम्)
TypeNoun
Rootशुभ-अशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन — good and bad (as a pair)
दैवकृतम्fate-made
दैवकृतम्:
विशेषण (Adjectival to शुभाशुभम्/स्वकृतम्)
TypeAdjective
Rootदैव-कृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन — done by fate/divine
विपाकेin the outcome
विपाके:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootविपाक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन — in the result/ripening