Shloka 38
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
पुनः प्रवृत्तो निधनं प्रकर्तुं रणागणे हैहयवंशकेतोः / तुणीरतः पत्रियुगं गृहीत्वा पुङ्खे निधायाथ धनुर्ज्यकायाम्
Transliteration
punaḥ pravṛtto nidhanaṃ prakartuṃ raṇāgaṇe haihayavaṃśaketoḥ / tuṇīrataḥ patriyugaṃ gṛhītvā puṅkhe nidhāyātha dhanurjyakāyām
Translation
پھر وہ میدانِ جنگ میں ہَیہَیہ وَنش کے عَلَم بردار کے قتل کے لیے بڑھا۔ اس نے ترکش سے دو تیر نکالے، پر لگا کر انہیں کمان کی ڈوری پر رکھ دیا۔
Word by Word
पुनःagain
पुनः:
सम्बन्ध/क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; adverb (पुनरावृत्तिवाचक)
प्रवृत्तःhaving set out/engaged
प्रवृत्तः:
कर्ता (Karta/Subject; 'having set out')
TypeVerb
Rootप्र + वृत्त (वृत्-धातु, क्त; कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle, active sense), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निधनम्destruction, death
निधनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootनिधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रकर्तुम्to accomplish, to bring about
प्रकर्तुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootप्र + कृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त infinitive; purpose
रण-आगणेon the battlefield
रण-आगणे:
अधिकरण (Adhikarana/Locus)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक) + आगण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (रणस्य आगणः)
हैहय-वंश-केतोःof the banner/leader of the Haihaya lineage
हैहय-वंश-केतोः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootहैहय (प्रातिपदिक) + वंश (प्रातिपदिक) + केतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन; तत्पुरुषः (हैहयवंशस्य केतुः)
तुणीरतःfrom the quiver
तुणीरतः:
अपादान (Apadana/Source)
TypeNoun
Rootतुणीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन; ablative
पत्रि-युगम्a pair of arrows
पत्रि-युगम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootपत्रिन् (प्रातिपदिक) + युग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (पत्रिणोः युगम् = two feathered arrows)
गृहीत्वाhaving taken
गृहीत्वा:
पूर्वक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
पुङ्खेon the arrow’s tail/feathered end
पुङ्खे:
अधिकरण (Adhikarana/Locus)
TypeNoun
Rootपुङ्ख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative
निधायhaving placed
निधाय:
पूर्वक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootनि + धा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); form 'निधाय'
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (Discourse/sequence)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; sequential particle (अनन्तरार्थक)
धनुः-ज्यकायाम्on the bowstring
धनुः-ज्यकायाम्:
अधिकरण (Adhikarana/Locus)
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक) + ज्यका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (धनुषः ज्यका)