Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 1
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते एकोनचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ३९// वसिष्ठ उवाच सुचन्द्रे पतिते राजन् राजेन्द्राणां शिरोमणौ / तत्पुत्रः पुष्कराक्षस्तु रामं योद्धुमथागतः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite ekonacatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 39// vasiṣṭha uvāca sucandre patite rājan rājendrāṇāṃ śiromaṇau / tatputraḥ puṣkarākṣastu rāmaṃ yoddhumathāgataḥ
Translation
یوں شری برہمانڈ مہاپُران کے وایو پروکت مدھیہ بھاگ کے تیسرے اُپودھات پاد، بھارگو چریت میں انتالیسواں ادھیائے مکمل ہوا۔ وسِشٹھ نے کہا— اے راجن! راجاؤں کے تاجدار سُچندر کے گرنے پر، اس کا بیٹا پُشکرآکش رام سے جنگ کرنے آیا۔
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/अन्वय)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक
श्री-ब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः (महच्च तत् पुराणम्)
वायु-प्रोक्तेspoken by Vāyu
वायु-प्रोक्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + प्रोक्त (कृदन्त; √वच्, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तृतीया/कर्तृ-तत्पुरुषः: वायुना प्रोक्तम्
मध्य-भागेin the middle section
मध्य-भागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मध्यस्य भागः)
तृतीयthird
तृतीय:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; क्रमवाचक विशेषण
उपोद्धात-पादेin the introductory section (pāda)
उपोद्धात-पादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्धात (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (उपोद्धातस्य पादः/पर्वः)
भार्गव-चरितेin the account of the Bhārgava (Paraśurāma)
भार्गव-चरिते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक) + चरित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भार्गवस्य चरितम्)
एकोन-चत्वारिंशत्तमःthirty-ninth
एकोन-चत्वारिंशत्तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएकोन (अव्यय/प्रातिपदिक) + चत्वारिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक) + तम (तद्धित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संख्या-समासः (एकोनचत्वारिंशत् = 39) + तम-प्रत्यय (ordinal)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सुचन्द्रेwhen Sucandra (had)
सुचन्द्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसुचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण (locative absolute with पतिते)
पतितेfallen
पतिते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootपतित (कृदन्त; √पत्, क्त)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; क्त-प्रत्यय; सति-सप्तमी (locative absolute)
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
राजेन्द्राणाम्of the best of kings
राजेन्द्राणाम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootराजेन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; कर्मधारयः (राज्ञां इन्द्राः)
शिरोमणौ(who was) the crest-jewel
शिरोमणौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशिरोमणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शिरसः मणिः)
तत्-पुत्रःhis son
तत्-पुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तस्य पुत्रः)
पुष्कराक्षःPuṣkarākṣa
पुष्कराक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुष्कराक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिः (पुष्कर इव अक्षिणी यस्य)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/अन्वय)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)
रामम्Rāma (Paraśurāma)
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
योद्धुम्to fight
योद्धुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Root√युध् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (infinitive)
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/अन्वय)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक (then)
आगतःcame/arrived
आगतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआगत (कृदन्त; √गम्, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) प्रयुक्तः क्रियार्थे