Shloka 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यम भागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते अष्टात्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३८// वसिष्ठ उवाच मत्स्यराजे निपतिते राजा युद्धविशारदः / राजेन्द्रान्प्रेरयामास कार्त्तवीर्यो महाबलः

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyama bhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite aṣṭātriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 38// vasiṣṭha uvāca matsyarāje nipatite rājā yuddhaviśāradaḥ / rājendrānprerayāmāsa kārttavīryo mahābalaḥ

اس طرح شری برہمانڈ مہاپورن میں... 38 واں باب ختم ہوا۔ وششٹھ نے کہا: متسیہ راج کے گرنے پر، جنگ میں ماہر مہابلی کارتویریہ نے دیگر عظیم بادشاہوں کو بھیجا۔

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इत्यर्थक अव्यय)
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; karmadhāraya honorific: śrīmat brahmāṇḍam
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular; karmadhāraya: great Purāṇa
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu (प्रातिपदिक) + prokta (कृदन्त, √vac धातु)
FormNeuter, Locative, Singular; tatpuruṣa: vāyunā proktam; qualifies mahāpurāṇe
madhyamamiddle
madhyama:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmadhyama (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular; agrees with bhāge
bhāgesection/part
bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
tṛtīyethird
tṛtīye:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular; ordinal; agrees with pāde
upoddhāta-pādein the introductory quarter/section
upoddhāta-pāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta (प्रातिपदिक) + pāda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular; tatpuruṣa: upoddhātasya pādaḥ
bhārgava-caritein the narrative of the Bhārgava (Paraśurāma)
bhārgava-carite:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhārgava (प्रातिपदिक) + carita (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular; tatpuruṣa: bhārgavasya caritam
aṣṭā-triṃśattamaḥthirty-eighth
aṣṭā-triṃśattamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootaṣṭātriṃśat (संख्या-प्रातिपदिक) + -tama (तमप्)
FormMasculine, Nominative, Singular; ordinal from number 38; agrees with adhyāyaḥ
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
vasiṣṭhaḥVasiṣṭha
vasiṣṭhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvasiṣṭha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada, 3rd person, Singular
matsya-rājein/when the king of the Matsyas
matsya-rāje:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmatsya (प्रातिपदिक) + rājan (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular; tatpuruṣa: matsyānāṃ rājā
nipatitehaving fallen
nipatite:
Adhikaraṇa (सप्तमी-सम्बन्ध/locative absolute)
TypeVerb
Rootni-pat (धातु)
FormPast passive participle (क्त), Locative singular; with matsya-rāje forms locative absolute sense
rājāthe king
rājā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
yuddha-viśāradaḥskilled in battle
yuddha-viśāradaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootyuddha (प्रातिपदिक) + viśārada (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular; tatpuruṣa: yuddhe viśāradaḥ; qualifies rājā
rājendrānthe lordly kings
rājendrān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrājendra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन)
prerayāmāsaurged/instigated
prerayāmāsa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-īr (धातु, causative)
FormPerfect periphrastic (लिट्-परस्मैपद, आम्-प्रत्यययुक्त परोक्षभूत), 3rd person, Singular; causative stem preraya-
kārttavīryaḥKārttavīrya
kārttavīryaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkārttavīrya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
mahā-balaḥmighty/very strong
mahā-balaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā (प्रातिपदिक) + bala (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular; bahuvrīhi: mahad balaṃ yasya saḥ; qualifies kārttavīryaḥ