Shloka 1
Agastya’s Instruction on Bhakti and Mantra-Siddhi; Descent to Pātāla and the Hearing of Vaiṣṇavī Kathā
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवच रिते पञ्चत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३५// वसिष्ठ उवाच अवगत्य स वै सर्वं कारणं प्रीतमानसः / उवाच भार्गवं राममगस्त्यः कुंभसंभवः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavaca rite pañcatriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 35// vasiṣṭha uvāca avagatya sa vai sarvaṃ kāraṇaṃ prītamānasaḥ / uvāca bhārgavaṃ rāmamagastyaḥ kuṃbhasaṃbhavaḥ
Translation
یوں شری برہمانڈ مہاپُران کے وायु-پروکت مدھیَم بھاگ کے تیسرے اُپودھات پاد میں بھارگوچریت کا پینتیسواں ادھیائے۔ وسِشٹھ نے کہا—تمام سبب جان کر خوش دل ہو کر کُمبھ سمبھَو اگستیہ نے بھارگو رام سے کہا۔
Word by Word
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय/quotative particle — thus (end marker)
श्री-ब्रह्माण्डेin the Śrī Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
अधिकरण (Location/context)
TypeNoun
Rootश्री+ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन — in the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
महापुराणेin the great Purāṇa
महापुराणे:
अधिकरण (Context)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन — in the Mahāpurāṇa
वायु-प्रोक्तेspoken by Vāyu
वायु-प्रोक्ते:
विशेषण (Adjective to mahāpurāṇe)
TypeAdjective
Rootवायु+प्रोक्त (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (वायोः प्रोक्तम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन — spoken by Vāyu
मध्यम-भागेin the middle section
मध्यम-भागे:
अधिकरण (Context)
TypeNoun
Rootमध्यम+भाग (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय, पुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन — in the middle section
तृतीयthird
तृतीय:
विशेषण (Ordinal qualifier)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formक्रमवाचक विशेषण; पुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (भागे/पादे इत्यादि-सापेक्ष) — third
उपोद्धात-पादेin the introductory pāda
उपोद्धात-पादे:
अधिकरण (Context)
TypeNoun
Rootउपोद्धात+पाद (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (उपोद्धातस्य पादः), पुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन — in the introductory section (pāda)
भार्गव-चरितेin the Bhārgava narrative
भार्गव-चरिते:
अधिकरण (Context)
TypeNoun
Rootभार्गव+चरित (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (भार्गवस्य चरितम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन — in the account of Bhārgava
पञ्चत्रिंशत्तमःthirty-fifth
पञ्चत्रिंशत्तमः:
विशेषण (Adjective to adhyāyaḥ)
TypeAdjective
Rootपञ्चत्रिंशत्तम (प्रातिपदिक)
Formक्रमवाचक विशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन — thirty-fifth
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता/विषय (Heading/topic)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन — chapter
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
कर्ता (Speaker)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन — Vasiṣṭha
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष एकवचन — said
अवगत्यhaving understood
अवगत्य:
पूर्वकालक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootअव+गम् (धातु) → अवगत्य (ल्यप्)
Formअव्ययकृदन्त (ल्यप्/absolutive) — having understood
सःhe
सः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन — he
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात/particle — indeed
सर्वम्everything
सर्वम्:
कर्म (Object of avagatya)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन — everything
कारणम्the cause
कारणम्:
कर्म (Object; apposition to sarvam)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन — cause/reason
प्रीत-मानसःwith a pleased mind
प्रीत-मानसः:
विशेषण (Adjective to saḥ)
TypeAdjective
Rootप्रीत+मानस (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि (प्रीतं मानसं यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन — whose mind is pleased
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष एकवचन — said
भार्गवम्to Bhārgava
भार्गवम्:
कर्म (Object; addressee)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन — Bhārgava (Paraśurāma)
रामम्to Rāma
रामम्:
कर्म (Object; addressee)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन — Rāma
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन — Agastya
कुम्भ-सम्भवःpot-born
कुम्भ-सम्भवः:
अपादान-सम्बन्ध (Origin epithet)
TypeNoun
Rootकुम्भ+सम्भव (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी/पञ्चमी-तत्पुरुषार्थे (कुम्भात् सम्भवः), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन — born from a pot