Shloka 7
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
अथातश्चात्मनः सर्वं ममापि वद कारणम् / कर्मणा येन संप्राप्तावावां तिर्यग्जनिं प्रभो
Transliteration
athātaścātmanaḥ sarvaṃ mamāpi vada kāraṇam / karmaṇā yena saṃprāptāvāvāṃ tiryagjaniṃ prabho
Translation
اے پرَبھُو! اب میرے اور آپ کے بارے میں سب سبب بتائیے—کس کرم کے باعث ہم دونوں کو تِریَک (حیوانی) جنم ملا؟
Word by Word
अथthen/now
अथ:
सम्बन्ध/प्रसङ्गसूचक (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भार्थक/अनन्तरार्थक (particle: then/now)
अतःtherefore
अतः:
हेतु-निर्देशक (Reason marker)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थक/तस्मात्-अर्थ (adverb: therefore/from this)
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction: and)
आत्मनःof yourself/of oneself
आत्मनः:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation: of oneself)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
सर्वम्everything
सर्वम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
ममof me/my
मम:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation: of me)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध/उपपद (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-भाव (particle: also/even)
वदtell/speak
वद:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलोट् लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
कारणम्cause/reason
कारणम्:
कर्म (Object: what is to be told)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
कर्मणाby (our) action/karma
कर्मणा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
येनby which
येन:
करण (Instrument; relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
संप्राप्तौhaving attained/come to
संप्राप्तौ:
कर्तृ-विशेषण (Predicate/qualifier of subject)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-आप् (धातु)
Formक्त (past passive participle) from सम्+प्र+आप्; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन (Dual); ‘आवाम्’ इत्यस्य विशेषणरूपेण
आवाम्we two
आवाम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन; सर्वनाम (we two)
तिर्यग्जनिम्animal birth
तिर्यग्जनिम्:
कर्म (Object: state attained)
TypeNoun
Rootतिर्यक् + जनि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; तत्पुरुष-समास (तिर्यक्-जनिः = तिर्यग्योनिजन्म)
प्रभोO lord
प्रभो:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन विभक्ति (Vocative), एकवचन