Shloka 29
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
सा मृता त्वं मृगी जाता मृग स्त्वाहमनुस्मरन् / जातो भद्रे न जाने वै क्व गाता भ्रातरो ऽग्रजाः
Transliteration
sā mṛtā tvaṃ mṛgī jātā mṛga stvāhamanusmaran / jāto bhadre na jāne vai kva gātā bhrātaro 'grajāḥ
Translation
وہ مر گئی؛ تم ہرنی بن کر پیدا ہوئیں، اور میں تمہیں یاد کرتے کرتے ہرن بن کر پیدا ہوا۔ اے بھدرے، مجھے نہیں معلوم بڑے بھائی کہاں چلے گئے۔
Word by Word
साshe
सा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
मृताdied
मृता:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootमृ (धातु) + क्त → मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः, स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
मृगीa doe
मृगी:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
जाताbecame/was born
जाता:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) + क्त → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः, स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
मृगःa deer
मृगः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तुbut
तु:
Sambandha-bheda (सम्बन्धभेद/contrast marker)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/पुनरुक्त्यर्थक-अव्ययम् (particle: but/indeed)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचनम्
अनुस्मरन्remembering
अनुस्मरन्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअनु-√स्मृ (धातु) + शतृ → अनुस्मरत्
Formवर्तमान-कृदन्तः, पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
जातःwas born
जातः:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) + क्त → जात
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः, पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
भद्रेO good lady
भद्रे:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootभद्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative/सम्बोधन), एकवचनम्
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध/Negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)
जानेI know
जाने:
Kriyā (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलट्-लकारः (Present/लट्), उत्तम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्
वैindeed
वै:
Niscaya (निश्चय/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्ययम् (emphatic particle)
क्वwhere
क्व:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Interrogative location)
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्ययम् (interrogative adverb: where)
गाताःhave gone
गाताः:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः, पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘gone’
भ्रातरःbrothers
भ्रातरः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
अग्रजाःelder (brothers)
अग्रजाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier of भ्रातरः)
TypeNoun
Rootअग्रज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘elder-born’