Shloka 16
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
आनीय पित्रे दत्त्वाथ कुर्मो ऽध्ययनमेव हि / एकदा तु वयं सर्वे संप्राप्ता पर्वते वने
Transliteration
ānīya pitre dattvātha kurmo 'dhyayanameva hi / ekadā tu vayaṃ sarve saṃprāptā parvate vane
Translation
ہم وہ چیزیں لا کر باپ کو دے دیتے اور پھر صرف مطالعہ ہی کرتے۔ ایک بار ہم سب پہاڑ کے جنگل میں جا پہنچے۔
Word by Word
आनीयhaving brought
आनीय:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootआ-नी (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund): ‘having brought’
पित्रेto (our) father
पित्रे:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; चतुर्थी-विभक्ति (Dative/चतुर्थी), एकवचन
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootदा (धातु) + त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund): ‘having given’
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then/thereupon)
कुर्मःwe do
कुर्मः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present/वर्तमान), उत्तमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
अध्ययनम्study
अध्ययनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअध्ययन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; ‘कुर्मः’ इत्यस्य कर्म
एवonly/indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चयार्थक-निपात (particle: indeed/for)
एकदाonce
एकदा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएकदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (once)
तुthen/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-निपात (particle: but/and then)
वयम्we
वयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, बहुवचन
सर्वेall
सर्वे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; ‘वयम्’ इत्यस्य विशेषण
सम्प्राप्ताःarrived
सम्प्राप्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम्-प्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘वयम्’ इत्यस्य विशेषण (having arrived)
पर्वतेon/at a mountain
पर्वते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; सप्तमी, एकवचन
वनेin a forest
वने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन