Shloka 36
Śivaloka–Brahmaloka Varnana
Description of Śivaloka and the Upper Worlds
Devanagari script
इत्येवमुक्तः स भृगुर्महात्मना हरेण विश्वार्त्तिहरेण सादरम् / पुनश्च नत्वा विबुधां पति गुरुं कृपासमुद्रं समुवाच सत्वरम्
Transliteration
ityevamuktaḥ sa bhṛgurmahātmanā hareṇa viśvārttihareṇa sādaram / punaśca natvā vibudhāṃ pati guruṃ kṛpāsamudraṃ samuvāca satvaram
Translation
یوں کہے جانے پر بھृگو نے، عالم کی آرتی دور کرنے والے مہاتما ہری کی بات ادب سے سن کر، پھر دیوتاؤں کے آقا، گرو اور بحرِ کرم کو سجدہ کیا اور فوراً عرض کیا۔
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्त्यर्थक/उद्धरणसूचक (quotative particle)
एवम्in this way
एवम्:
Prakara (प्रकार/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
उक्तःhaving been addressed/spoken to
उक्तः:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि प्रयोगः ‘(इति) उक्तः’
सःhe
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
भृगुःBhṛgu
भृगुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
महात्मनाby the great-souled one
महात्मना:
Karana (करण/Instrumental agent)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (महान् आत्मा यस्य); पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
हरेणby Hari
हरेण:
Karana (करण/Agent in passive)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
विश्वार्त्तिहरेणby the remover of the world’s distress
विश्वार्त्तिहरेण:
Karana (करण/Agent in passive)
TypeNoun
Rootविश्व-आर्ति-हर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: विश्वस्य आर्तिः; तां हरति इति); पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
सादरम्respectfully
सादरम्:
Prakara (प्रकार/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootस-आदर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण-प्रयोगः; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे
पुनःagain
पुनः:
Kala (काल/Temporal)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (adverb)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
नत्वाhaving bowed
नत्वा:
Purvakala (पूर्वकाल/Prior action)
TypeIndeclinable
Rootनम् (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund)
विबुधानाम्of the gods/wise beings
विबुधानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootविबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
पतिम्lord
पतिम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
गुरुम्teacher
गुरुम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
कृपासमुद्रम्ocean of compassion
कृपासमुद्रम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootकृपा-समुद्र (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (कृपा एव समुद्रः); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
समुवाचspoke/said
समुवाच:
Kriya (क्रिया/Verbal action)
TypeVerb
Rootसम्-उप-√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
सत्वरम्quickly
सत्वरम्:
Prakara (प्रकार/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootस-त्वर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् क्रियाविशेषण-प्रयोगः; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे