Shloka 1
Śivaloka–Brahmaloka Varnana
Description of Śivaloka and the Upper Worlds
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते एकत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३१// वसिष्ठ उवाच ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा स प्रणम्य जगद्गुरुम् / प्रसन्नचेताः सुभृशं शिवलोकं जगाम ह
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite ekatriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 31// vasiṣṭha uvāca brahmaṇo vacanaṃ śrutvā sa praṇamya jagadgurum / prasannacetāḥ subhṛśaṃ śivalokaṃ jagāma ha
Translation
یوں شری برہمانڈ مہاپُران کے وایوپروکت درمیانی حصے، تیسرے اُپودھات پاد، بھارگوچریت میں اکتیسواں ادھیائے۔ وِسِشٹھ نے کہا—برہما کا کلام سن کر اس نے جگدگرو کو پرنام کیا؛ نہایت شاد دل ہو کر وہ شِولोक کو گیا۔
Word by Word
इतिthus
इति:
अव्ययार्थ (quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
श्रीब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
अधिकरण (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
अधिकरण (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
विशेषण (of locus text)
TypeAdjective
Rootवायु + प्रोक्त (कृदन्त; √वच् (वचने) + प्र, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वायुनाऽ प्रोक्ते)
मध्यभागेin the middle section
मध्यभागे:
अधिकरण (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मध्यस्य भागः)
तृतीयthird
तृतीय:
विशेषण (of locus)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ordinal adjective qualifying पादे
उपोद्धातपादेin the Upoddhāta section (pāda)
उपोद्धातपादे:
अधिकरण (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्धात + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (उपोद्धातस्य पादः)
भार्गवचरितेin the narrative of Bhārgava
भार्गवचरिते:
अधिकरण (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभार्गव + चरित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भार्गवस्य चरितम्)
एकत्रिंशत्तमःthirty-first
एकत्रिंशत्तमः:
विशेषण (of chapter)
TypeAdjective
Rootएकत्रिंशत् + तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रमवाचक (ordinal) qualifying अध्यायः
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता/विषय (heading subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (वचने)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
वचनम्the words
वचनम्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
पूर्वक्रिया (gerundial)
TypeVerb
Root√श्रु (श्रवणे)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया
सःhe
सः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
प्रणम्यhaving bowed to
प्रणम्य:
पूर्वक्रिया (gerundial)
TypeVerb
Root√नम् (नमने) + प्र
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया
जगद्गुरुम्the teacher of the world
जगद्गुरुम्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootजगत् + गुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जगतः गुरुः)
प्रसन्नचेताःwith a pleased mind
प्रसन्नचेताः:
कर्तृविशेषण (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न + चेतस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्य चेतः प्रसन्नम्)
सुभृशम्exceedingly
सुभृशम्:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसुभृशम् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
शिवलोकम्Śiva’s world
शिवलोकम्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootशिव + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शिवस्य लोकः)
जगामwent
जगाम:
क्रिया (क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (गत्यर्थे)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
हindeed (narrative)
ह:
अव्ययार्थ (particle)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formस्मरण/वृत्तान्तसूचक-अव्यय (narrative particle)