Shloka 19
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
मार्गे विदितवृत्तान्तः सम्यग्रामो ऽपि मातरम् / कुररीमिव शोकार्त्ता दृष्ट्वा दुःखमुपेयिवान्
Transliteration
mārge viditavṛttāntaḥ samyagrāmo 'pi mātaram / kurarīmiva śokārttā dṛṣṭvā duḥkhamupeyivān
Translation
راستے میں سارا حال جان لینے کے باوجود، رام نے ماں کو کُرَری پرندے کی طرح غم زدہ دیکھا اور خود بھی رنج میں ڈوب گیا۔
Word by Word
मार्गेon the way
मार्गे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
विदित-वृत्तान्तःknowing the events
विदित-वृत्तान्तः:
कर्ता-विशेषण (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootविदित (कृदन्त; विद् धातु) + वृत्तान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; ‘विदित’ (known) + ‘वृत्तान्त’ (account) = one who knows the account
सम्यक्fully/properly
सम्यक्:
क्रियाविशेषण (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb; properly/fully)
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle; also/even)
मातरम्(his) mother
मातरम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कुररीम्a kurarī-bird (osprey)
कुररीम्:
उपमान (Upamāna/उपमान)
TypeNoun
Rootकुररी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इवlike/as if
इव:
उपमा-सूचक (उपमासूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक
शोक-आर्ताम्grief-stricken
शोक-आर्ताम्:
कर्म-विशेषण (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootशोक (प्रातिपदिक) + आर्त (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण; ‘शोकार्ता’ = शोक-तत्पुरुष (distressed by grief)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वक्रिया (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय; पूर्वकालिक क्रिया (having seen)
दुःखम्sorrow
दुःखम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उपेयिवान्experienced/underwent
उपेयिवान्:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeVerb
Rootउप+इ (धातु)
Formभूतकालिक कृदन्त (Perfect participle/लिट्-कृदन्त; ‘यिवांस्’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि