Shloka 109
Prajāpati-vaṃśānukīrtana — Genealogical Enumeration of Progenitors
Dharma’s Line and the Sādhyas
Devanagari script
प्राप्ते प्राप्ते तु कल्पान्ते रुद्रः संहरति प्रजाः / कालो भूत्वा युगात्मासौ रुद्रः संहरते पुनः
Transliteration
prāpte prāpte tu kalpānte rudraḥ saṃharati prajāḥ / kālo bhūtvā yugātmāsau rudraḥ saṃharate punaḥ
Translation
جب جب کَلپ کا انت آتا ہے، رُدر پرجاؤں کا سنہار کرتا ہے؛ یُگ کی آتما بن کر وہی رُدر کال روپ میں پھر سنہار کرتا ہے۔
Word by Word
प्राप्तेwhen (it is) reached/arrived
प्राप्ते:
अधिकरण (locative absolute)
TypeVerb
Rootप्र√आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी विभक्ति (Loc. 7), एकवचन (sg.); लोकेटिव-अब्सोल्यूट (locative absolute)
प्राप्तेagain and again when it arrives
प्राप्ते:
अधिकरण (locative absolute)
TypeVerb
Rootप्र√आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; पुनरुक्ति (repetition for emphasis)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्धसूचक (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अवधारण-अव्यय (particle: but/indeed)
कल्प-अन्तेat the end of the aeon (kalpa)
कल्प-अन्ते:
अधिकरण (time-locative)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), सप्तमी विभक्ति (Loc. 7), एकवचन (sg.); षष्ठी-तत्पुरुष: ‘at the end of the kalpa’
रुद्रःRudra
रुद्रः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.)
संहरतिwithdraws/destroys
संहरति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootसम्√हृ (धातु)
Formलट्-लकार (Pres.), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg.)
प्रजाःcreatures
प्रजाः:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया विभक्ति (Acc. 2), बहुवचन (pl.)
कालःTime
कालः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
पूर्वकाल (prior action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), अर्थ: ‘having become’
युग-आत्माthe embodiment of the age
युग-आत्मा:
सम्बन्ध/विशेषण (appositional predicate)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.); तत्पुरुष: ‘whose nature is (that of) the yuga / embodying the age’
असौthat (one)
असौ:
कर्ता/निर्देशक (deictic subject)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.)
रुद्रःRudra
रुद्रः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.); पुनरुक्त-कर्ता
संहरतेwithdraws/destroys
संहरते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootसम्√हृ (धातु)
Formलट्-लकार (Pres.), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg.)
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formआवृत्ति-अव्यय (adverb: again)