Previous Verse
Next Verse

Shloka 71

Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya

Awakening of the King and Morning Observances

मन्त्र्युवाच राज्यार्धेनाथ वा ब्रह्मन्सकलेनापि भूभृतः / देहि धेनुमिमामेकां तत्ते श्रेयो भविष्यति

mantryuvāca rājyārdhenātha vā brahmansakalenāpi bhūbhṛtaḥ / dehi dhenumimāmekāṃ tatte śreyo bhaviṣyati

وزیر نے کہا—اے برہمن! چاہے آدھا راجیہ لے لو یا پورا راجیہ، یہ ایک دھینو دے دو؛ یہی تمہارے لیے بہتر اور باعثِ خیر ہوگا۔

मन्त्रीthe minister
मन्त्री:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्री (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
राज्य-अर्धेनwith half the kingdom (as price)
राज्य-अर्धेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक) + अर्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (राज्यस्य अर्धम्)
अथor else/then
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर/विकल्पार्थक निपात (then/else)
वाor
वा:
Vikalpa (विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (disjunctive ‘or’)
ब्रह्मन्O Brahmin
ब्रह्मन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
सकलेनwith the whole (kingdom)
सकलेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootसकल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण (qualifier)
अपिeven
अपि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/समुच्चय निपात (‘even/also’)
भूभृतःof the king
भूभृतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभूभृत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन; ‘of the king’
देहिgive
देहि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद
धेनुम्the cow
धेनुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इमाम्this
इमाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (this)
एकाम्one
एकाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; संख्याविशेषण
तत्then/that
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनिपातवत् प्रयोग (correlative: ‘then/that’)
तेfor you
ते:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी (Dative), एकवचन (enclitic)
श्रेयःwelfare/the better course
श्रेयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रेयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन
भविष्यतिwill be
भविष्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद