Shloka 68
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
जमदग्निरुवाच होमधेनुरियं मह्यं न दातव्या हि कस्यचित् / राजा वदान्यः स कथं ब्रह्मस्वमभिवाञ्छति
Transliteration
jamadagniruvāca homadhenuriyaṃ mahyaṃ na dātavyā hi kasyacit / rājā vadānyaḥ sa kathaṃ brahmasvamabhivāñchati
Translation
جمدگنی نے کہا— یہ ہوم دھینو میری ہے؛ اسے کسی کو دینا نہیں چاہیے۔ راجا تو سخی ہے، پھر برہمن کے مال کی خواہش کیسے کرتا ہے؟
Word by Word
जमदग्निःJamadagni
जमदग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजमदग्नि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; proper name
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular); परस्मैपद
होमधेनुःthe sacrificial cow
होमधेनुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहोम-धेनु (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; समास: होम (sacrifice) + धेनु (cow)
इयम्this
इयम्:
Karta (कर्ता) (qualifier)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; demonstrative pronoun used adjectivally
मह्यम्to me / for me
मह्यम्:
Sampradāna (सम्प्रदान) / possessor-beneficiary
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormDative (4th/चतुर्थी), Singular
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
दातव्याto be given
दातव्या:
Kriyā (क्रिया) (predicative obligation)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formतव्यत् (gerundive/obligatory), Feminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; predicate with implied 'is to be given'
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), emphatic/causal
कस्यचित्to anyone
कस्यचित्:
Sampradāna (सम्प्रदान) / recipient (to anyone)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Genitive (6th/षष्ठी), Singular; indefinite 'of anyone'
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
वदान्यःgenerous
वदान्यः:
Karta (कर्ता) (qualifier)
TypeAdjective
Rootवदान्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; विशेषण of राजा
सःhe
सः:
Karta (कर्ता) (apposition)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; pronoun
कथम्how
कथम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्न (interrogative adverb)
ब्रह्मस्वम्Brahmin property / sacred property
ब्रह्मस्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्म-स्व (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; समास: ब्रह्मन् (Brahmin/sacred) + स्व (property)
अभिवाञ्छतिdesires/covets
अभिवाञ्छति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-वा॒ञ्छ् (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular); परस्मैपद