Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 50
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
तस्मात्त्वं राजशार्दूल मूढस्य नयवर्त्मनि / मतमस्य सुदुर्बुद्धेर्नानुवर्त्तितुमर्हसि
Transliteration
tasmāttvaṃ rājaśārdūla mūḍhasya nayavartmani / matamasya sudurbuddhernānuvarttitumarhasi
Translation
پس اے راجشارْدول! اس احمق کے سیاستی راستے پر مت چل؛ اس نہایت بدعقل کے خیال کی پیروی کرنا تجھے زیب نہیں دیتا۔
Word by Word
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (सर्वनाम-प्रातिपदिक तद्)
Formअव्ययीभाव-प्रयोगवत्; हेतौ/तस्मात् = therefore (ablative used adverbially)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
राज-शार्दूलO tiger among kings
राज-शार्दूल:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराज (प्रातिपदिक) + शार्दूल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञां शार्दूलः)
मूढस्यof the deluded one
मूढस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमूढ (कृदन्त, √मुह्)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
नय-वर्त्मनिon the path of policy
नय-वर्त्मनि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनय (प्रातिपदिक) + वर्त्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नयस्य वर्त्म)
मतम्opinion
मतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमत (कृदन्त, √मन्/√मि)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
अस्यof this (man)
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
सु-दुर्बुद्धेःof the very foolish one
सु-दुर्बुद्धेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + दुर्बुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सु- उपपदेन तीव्रता (very)
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation)
अनुवर्त्तितुम्to follow
अनुवर्त्तितुम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Rootअनु + √वृत् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), परस्मैपद-धातु; ‘to follow/comply with’
अर्हसिyou ought / deserve
अर्हसि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√अर्ह् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन