Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 17
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
अरण्ये नागराणां तु स्थितिरत्यन्तदुःसहा / अनभ्यस्तं हि राजेन्द्र ननु सर्वं हि दुष्करम्
Transliteration
araṇye nāgarāṇāṃ tu sthitiratyantaduḥsahā / anabhyastaṃ hi rājendra nanu sarvaṃ hi duṣkaram
Translation
لیکن اے راجندر، شہری لوگوں کے لیے جنگل میں رہنا نہایت دشوار ہے؛ جس کی عادت نہ ہو، وہ ہر کام ہی مشکل ہوتا ہے۔
Word by Word
अरण्येin the wilderness
अरण्ये:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular
नागराणाम्of city-dwellers
नागराणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural
तुbut
तु:
सम्बन्ध (Contrast/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेष (but/indeed)
स्थितिःdwelling/staying
स्थितिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्थिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
अत्यन्त-दुःसहाutterly unbearable
अत्यन्त-दुःसहा:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअत्यन्त + दुःसह (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; स्थिति-विशेषणम्; ‘extremely hard to bear’
अनभ्यस्तम्unaccustomed
अनभ्यस्तम्:
विधेय (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootअन् + अभ्यस्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘unpractised/unaccustomed’ (predicate)
हिindeed/for
हि:
सम्बन्ध (Reason particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेतौ/निश्चये (for/indeed)
राजेन्द्रO best of kings
राजेन्द्र:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
ननुsurely
ननु:
सम्बन्ध (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootननु (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्न/आश्चर्य/निश्चयार्थक (surely?/indeed)
सर्वम्everything
सर्वम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘everything’
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक
दुष्करम्difficult
दुष्करम्:
विधेय (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootदुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; predicate adjective