Shloka 41
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
विशश्राम च तत्तीरे तरुखण्डोपमण्डिते / आलंबपाने तिग्मांशौ ससैन्यः सानुगो नृपः
Transliteration
viśaśrāma ca tattīre tarukhaṇḍopamaṇḍite / ālaṃbapāne tigmāṃśau sasainyaḥ sānugo nṛpaḥ
Translation
وہ بادشاہ لشکر اور ساتھیوں سمیت، درختوں کے جھنڈ سے آراستہ اُس کنارے پر، سورج کے غروب ہوتے وقت آرام کرنے لگا۔
Word by Word
विशश्रामrested
विशश्राम:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-श्रम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
तत्-तीरेon that bank
तत्-तीरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + तीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुष-समास (तस्य तीरे)
तरु-खण्ड-उप-मण्डितेadorned with clumps of trees
तरु-खण्ड-उप-मण्डिते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतरु (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक) + उप (उपसर्ग/अव्यय) + मण्डित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषणम् (qualifying 'तीरे'); समासः—तरुखण्डैः उपमण्डिते (adorned with clumps of trees)
आलम्ब-पानेat the drinking-place (watering spot)
आलम्ब-पाने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootआलम्ब (प्रातिपदिक) + पान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुष-समास (आलम्बस्य पानम्/पाने)
तिग्मांशौwhen the sun (sharp-rayed) [was present]
तिग्मांशौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतिग्मांशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
स-सैन्यःwith his army
स-सैन्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्गवत्) + सैन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिः—सैन्येन सहितः (accompanied by an army)
स-अनुगःwith attendants
स-अनुगः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्गवत्) + अनुग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिः—अनुगैः सहितः (with attendants/followers)
नृपःthe king
नृपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन