Shloka 38
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
नर्मदां धर्मसंतप्तः पिपासुरगमच्छनैः / अवतीय ततस्तस्यास्तोये सबलवाहनः
Transliteration
narmadāṃ dharmasaṃtaptaḥ pipāsuragamacchanaiḥ / avatīya tatastasyāstoye sabalavāhanaḥ
Translation
...گرمی سے بے حال اور پیاسے ہو کر آہستہ آہستہ دریائے نرمدا کی طرف گئے۔ اپنی فوج اور سواریوں کے ساتھ اس کے پانی میں اتر کر...
Word by Word
नर्मदाम्(to) the Narmadā (river)
नर्मदाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनर्मदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
धर्मसंतप्तःwearied by duty
धर्मसंतप्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootधर्म + संतप्त (प्रातिपदिक; सम्+तप् धातोः क्त)
Formतत्पुरुषसमास (धर्मेण संतप्तः/धर्म-कार्येण क्लान्तः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सः/नृपः)
पिपासुःthirsty
पिपासुः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपिपासु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इच्छार्थक-विशेषण (desiderative adjective: thirsty)
अगमत्went
अगमत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलुङ् (Aorist/अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
शनैःslowly
शनैः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: slowly)
अवतीर्यhaving descended
अवतीर्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootअव + तॄ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वक्रिया
ततःthen
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रम/अपादानार्थ (then/from there)
तस्याःof her/its (of the river)
तस्याः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम
तोयेin the water
तोये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
सबलवाहनःwith troops and mounts/vehicles
सबलवाहनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस + बल + वाहन (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिसमास (यस्य बलं वाहनं च सः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (नृपः)