Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 57
Rāma’s Inquiry into the Hidden Identity of the Radiant Stranger
Dialogue Frame
Devanagari script
ततो रामं त्वरोपेतः शंभुपार्श्वं महोदरः / प्रापयामास सहसा कैलासे नागसत्तमे
Transliteration
tato rāmaṃ tvaropetaḥ śaṃbhupārśvaṃ mahodaraḥ / prāpayāmāsa sahasā kailāse nāgasattame
Translation
پھر مہودر نے عجلت کے ساتھ رام کو شَمبھو کے پہلو میں فوراً پہنچا دیا، اور ناگوں کے سردار کے کیلاش پر یکدم لے گیا۔
Word by Word
ततःthen
ततः:
Adhikarana/अधिकरण (time/sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formदेश/कालवाचक-अव्यय (ablatival adverb: ‘then/from there’)
रामम्Rāma (Paraśurāma)
रामम्:
Karma/कर्म (object of प्रापयामास)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन (sg)
त्वराwith haste
त्वरा:
Karana/करण (manner/means)
TypeNoun
Rootत्वरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f), तृतीया (Instr. 3), एकवचन (sg) (implied in compound sense)
उपेतःendowed/possessed (with)
उपेतः:
Karta/कर्ता (qualifier of महोदरः)
TypeAdjective
Rootउप + इ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त past participle used adjectivally, पुंलिङ्ग (m), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg)
शम्भुof Śambhu
शम्भु:
Sambandha/सम्बन्ध
TypeNoun
Rootशम्भु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m), षष्ठी (Gen. 6), एकवचन (sg) — ‘of Śambhu’
पार्श्वम्to the side/presence
पार्श्वम्:
Gati/Karma (destination)
TypeNoun
Rootपार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन (sg)
महोदरःMahodara (a serpent)
महोदरः:
Karta/कर्ता
TypeNoun
Rootमहोदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg)
प्रापयामासbrought/caused to reach
प्रापयामास:
Kriya/क्रिया
TypeVerb
Rootप्र + आप्/आप्नोति (धातु) (णिच् causative)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg); णिच्-प्रयोग (causative): ‘caused to reach’
सहसाsuddenly, swiftly
सहसा:
Kriya-vishesana/क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: suddenly/quickly)
कैलासेon/at Kailāsa
कैलासे:
Adhikarana/अधिकरण (location)
TypeNoun
Rootकैलास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m), सप्तमी (Loc. 7), एकवचन (sg)
नागसत्तमेO best of serpents
नागसत्तमे:
Sambodhana/सम्बोधन (vocative sense)
TypeNoun
Rootनाग + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (षष्ठी-तत्पुरुष: नागानां सत्तमः), पुंलिङ्ग (m), सप्तमी (Loc. 7), एकवचन (sg) (addressing/locative context)