Previous Verse
Next Verse

Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 16

Rāma’s Inquiry into the Hidden Identity of the Radiant Stranger

Dialogue Frame

बद्धपद्मासनो मौनी यतवाक्कायमानसः / निरुद्धप्राणसंचारो दध्यौ चिरमुदारधीः

baddhapadmāsano maunī yatavākkāyamānasaḥ / niruddhaprāṇasaṃcāro dadhyau ciramudāradhīḥ

وہ بندھے ہوئے پدم آسن میں خاموش رہا؛ گفتار، جسم اور ذہن کو قابو میں رکھ کر، سانسوں کی روانی روک کر، وہ عالی فہم دیر تک دھیان کرتا رہا۔

baddha-padmāsanaḥwith lotus posture fixed
baddha-padmāsanaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootbaddha (sam-√bandh धातु + क्त) + padmāsana (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; karmadhāraya: ‘baddhaḥ padmāsanaḥ’ (one whose lotus-posture is fixed)
maunīsilent
maunī:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootmauna (प्रातिपदिक) + in (इन्)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; ‘observing silence’
yata-vāk-kāya-mānasaḥrestraining speech, body, and mind
yata-vāk-kāya-mānasaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootyata (√yam धातु + क्त) + vāk (प्रातिपदिक) + kāya (प्रातिपदिक) + mānasa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; dvandva with prior qualifier: vāk+kāya+mānasa (speech, body, mind) restrained (yata)
niruddha-prāṇa-saṃcāraḥwith the movement of breath restrained
niruddha-prāṇa-saṃcāraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootniruddha (nir-√rudh धातु + क्त) + prāṇa (प्रातिपदिक) + saṃcāra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; tatpuruṣa: ‘prāṇasya saṃcāraḥ’ (movement of breath) which is restrained (niruddha)
dadhyaumeditated
dadhyau:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootdhyai (धातु)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada, 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular; from √dhyai (ध्यै) ‘to meditate’
ciramfor a long time
ciram:
Desha-kala-adhikarana (देश-काल-अधिकरणम्)
TypeIndeclinable
Rootciram (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), adverb of time (कालवाचक क्रियाविशेषण)
udāra-dhīḥnoble-minded
udāra-dhīḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootudāra (प्रातिपदिक) + dhī (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; karmadhāraya: ‘udārā dhīḥ yasya’ (noble-minded)