Shloka 65
Jāmadagnya-Rāmasya Tapaścaraṇam
The Austerities of Rama Jamadagnya
Devanagari script
प्रायो ऽद्य मातरं हत्वा सर्वैलोङ्कैर्निराकृतः / तपोव्याजेन गहने निर्जने संप्रवर्त्तसे
Transliteration
prāyo 'dya mātaraṃ hatvā sarvailoṅkairnirākṛtaḥ / tapovyājena gahane nirjane saṃpravarttase
Translation
غالباً آج اپنی ماں کو قتل کر کے اور تمام جہانوں کی طرف سے دھتکارے جانے کے بعد، تم تپسیا کے بہانے اس ویران جنگل میں رہ رہے ہو۔
Word by Word
प्रायःindeed/as it were
प्रायः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्रायः (अव्यय)
Formनिपात/क्रियाविशेषण (generally/mostly; here: as if/indeed)
अद्यtoday/now
अद्य:
कालाधिकरण (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (today/now)
मातरम्mother
मातरम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन
हत्वाhaving killed
हत्वा:
पूर्वक्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (Absolutive/Gerund), पूर्वकालिक (having killed)
सर्वैःby all
सर्वैः:
करण (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन; विशेषण
लोकैःby people
लोकैः:
करण (Agent group/करण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन
निराकृतःrejected/banished
निराकृतः:
क्रिया (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्+कृ (धातु)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि (rejected/expelled)
तपोव्याजेनby the pretext of penance
तपोव्याजेन:
करण (Instrument/means/करण)
TypeNoun
Rootतपस् + व्याज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तपसः व्याजः = pretext of austerity)
गहनेin a dense (forest)
गहने:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगहन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन
निर्जनेin a lonely place
निर्जने:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिर्जन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
संप्रवर्तसेyou proceed/engage
संप्रवर्तसे:
क्रिया (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+प्र+वृत् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; आत्मनेपद