Shloka 8
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
पितामहमहं द्रष्टुमुत्कण्ठितमनाश्चिरम् / तस्मात्तत्पार्श्वमधुना गमिष्ये वामनुज्ञया
Transliteration
pitāmahamahaṃ draṣṭumutkaṇṭhitamanāściram / tasmāttatpārśvamadhunā gamiṣye vāmanujñayā
Translation
میں مدتِ دراز سے پِتامہہ کے دیدار کا مشتاق تھا؛ اس لیے اب وامن کی اجازت سے اُن کے پاس جاؤں گا۔
Word by Word
पितामहम्grandfather (Pitāmaha)
पितामहम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
द्रष्टुम्to see
द्रष्टुम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + तुमुन् (कृत्-प्रत्यय)
Formतुमुनन्त (infinitive), परस्मैपद-धातु; अर्थः—कर्तुं/इच्छार्थे
उत्कण्ठित-मनाःeager-minded, longing
उत्कण्ठित-मनाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउत्कण्ठित (कृदन्त/प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् ‘अहम्’ इत्यस्य; मनाः = मनस्-शब्दस्य प्रथमा एकवचन (विशेष-रूप)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (particle of negation)
आशुquickly
आशु:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
Formकाल/रीति-अव्यय (adverb)
चिरम्for long
चिरम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootचिर (प्रातिपदिक)
Formकाल-अव्यय (accusative used adverbially)
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-रूपेण हेत्वर्थे अव्ययीभाव (ablative used adverbially): ‘therefore/from that’
तत्-पार्श्वम्to his side/presence
तत्-पार्श्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘तस्य पार्श्वम्’ इति षष्ठी-तत्पुरुष
अधुनाnow
अधुना:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअधुना (अव्यय)
Formकाल-अव्यय (adverb)
गमिष्येI shall go
गमिष्ये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलृट्-लकार (भविष्यत्), उत्तम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
वाor/indeed
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प/समुच्चय-अव्यय (particle)
अनुज्ञयाwith permission
अनुज्ञया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअनुज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; ‘अनुज्ञया’ = permission/consent as instrument/means